پایگاه خبری عصر همگرایی: به نقل از خبرگزاری مهر، شیخ حسینی در این پژوهش با بهره‌گیری از دیدگاه‌های سه اندیشمند مسلمان، اربعین حسینی را فراتر از یک مناسک عبادی و زیارتی، بستری عینی برای تحقق ارزش‌های تمدن اسلامی و الگویی برای بازسازی پیوندهای اجتماعی و فرهنگی معرفی کرد.
وی با تبیین دیدگاه مالک بن‌نبی درباره جامعه‌سازی، بر نقش امر قدسی در ایجاد همبستگی میان افراد و تبدیل اجتماعات پراکنده به جامعه‌ای منسجم تأکید کرد. بر این اساس، قیام امام حسین(ع) به‌عنوان محور مشترک اعتقادی و معنوی، زمینه‌ساز شکل‌گیری پیوندهایی مبتنی بر ایثار، همدلی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی است؛ پیوندهایی که می‌توانند ظرفیت‌های انسانی را در مسیر تحقق اهداف مشترک و تمدن‌ساز هدایت کنند.
اربعین؛ عرصه تحقق قرآنی تعارف و همگرایی انسانی
در بخش دیگری از این پژوهش، دیدگاه زکی المیلاد با محوریت مفهوم قرآنی «تعارف» مورد توجه قرار گرفت. بر اساس این دیدگاه، تفاوت‌های قومی، نژادی، زبانی و فرهنگی نه زمینه‌ساز تعارض و جدایی، بلکه فرصتی برای شناخت متقابل، گفت‌وگو و تعامل میان انسان‌هاست.
آیه شریفه «یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَأُنْثَیٰ وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا» مبنای قرآنی این رویکرد را تشکیل می‌دهد؛ رویکردی که در آن، تنوع انسانی زمینه‌ای برای همگرایی و تعامل سازنده تلقی می‌شود.
بر این اساس، راهپیمایی اربعین بستری برای گردهمایی انسان‌هایی با زبان‌ها، ملیت‌ها و پیشینه‌های فرهنگی و مذهبی گوناگون است؛ اجتماعی که در آن، هویت‌های متنوع در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و شناخت متقابل، همزیستی و خدمت به دیگران تقویت می‌شود.
همچنین، فرهنگ میزبانی و خدمت‌رسانی موکب‌داران به زائران، جلوه‌ای از رقابت در نیکی‌ها و ایثار اجتماعی به شمار می‌رود؛ به‌گونه‌ای که افراد، فارغ از تفاوت‌های قومی و جایگاه اقتصادی، در خدمت‌رسانی و تکریم زائران مشارکت می‌کنند و ارزش‌هایی همچون اخلاص، فروتنی و خیرخواهی در رفتار اجتماعی آنان نمود می‌یابد.
آیت‌الله آصفی و نقش اربعین در احیای پیوستگی تمدنی
این پژوهش در ادامه، با تکیه بر اندیشه تمدنی آیت‌الله آصفی، مسئله انتقال میراث اسلامی میان نسل‌ها را بررسی می‌کند. در این دیدگاه، خانواده، مدرسه و مسجد سه نهاد اصلی انتقال معارف، ارزش‌ها و فرهنگ اسلامی هستند که تداوم و پویایی تمدن اسلامی به کارکرد صحیح آنها وابسته است.
بر اساس این تحلیل، تضعیف پیوند میان نسل‌های جدید و میراث فکری و فرهنگی گذشته، زمینه‌ساز نوعی «انقطاع تمدنی» می‌شود؛ وضعیتی که در آن، انتقال ارزش‌ها و تجربه‌های تاریخی با اختلال مواجه می‌شود.
در مقابل، اربعین می‌تواند با فراهم کردن فضایی برای تجربه عملی آموزه‌های دینی، در احیای این پیوستگی نقش‌آفرین باشد. زائران در جریان این حرکت جمعی، ارزش‌هایی همچون انفاق، ایثار، مواسات، صبر، تواضع و احترام به دیگران را نه‌فقط در قالب مفاهیم نظری، بلکه در رفتار روزمره خادمان، میزبانان و همسفران تجربه می‌کنند.
از این منظر، اربعین بستری برای انتقال عملی ارزش‌های اسلامی به نسل‌های جدید و تقویت پیوند میان باورهای دینی و رفتارهای فردی و اجتماعی فراهم می‌سازد.
اربعین؛ الگویی برای جامعه‌پردازی اسلامی
در جمع‌بندی این پژوهش، هم‌افزایی دیدگاه‌های مالک بن‌نبی، زکی المیلاد و آیت‌الله آصفی، سه بُعد مکمل از ظرفیت تمدنی اربعین را آشکار می‌کند: جامعه‌سازی بر محور امر قدسی، تنظیم روابط انسانی بر پایه تعارف و شناخت متقابل، و انتقال ارزش‌های اسلامی از طریق تجربه عملی و پیوستگی میان نسل‌ها.
بر این اساس، اربعین حسینی را می‌توان الگویی برای جامعه‌پردازی اسلامی دانست که ظرفیت دارد همبستگی اجتماعی را تقویت کند، زمینه تعامل میان فرهنگ‌ها و ملت‌ها را فراهم آورد و در بازتولید ارزش‌های تمدنی اسلام نقش‌آفرین باشد.
این پژوهش تأکید می‌کند که ظرفیت تمدنی اربعین تنها به ابعاد فردی و عبادی محدود نیست، بلکه در شیوه شکل‌گیری روابط اجتماعی، الگوی خدمت‌رسانی، همزیستی میان فرهنگ‌های گوناگون و انتقال عملی ارزش‌ها نیز قابل بررسی است؛ ابعادی که می‌توانند در مطالعات معاصر درباره احیای تمدن اسلامی مورد توجه قرار گیرند.