قطع یارانه نقدی در مرداد ماه / یارانه بگیران دارای این شرایط دیگر یارانه نمی گیرند

پایگاه خبری تحلیلی عصر همگرایی:

یارانه نقدی هنوز یکی از مهم‌ترین ابزارهای حمایتی دولت برای جبران بخشی از فشار معیشتی مردم است، اما واقعیت این است که با تورم سنگین و بالا رفتن هزینه‌های زندگی، مبلغ این یارانه دیگر مثل گذشته اثرگذار نیست. در چنین شرایطی، دهک‌بندی خانوارها اهمیت بیشتری پیدا کرده، چون کوچک‌ترین تغییر در درآمد، دارایی یا اطلاعات ثبت‌شده می‌تواند مسیر پرداخت یارانه را عوض کند.

بررسی تازه‌ترین آمارهای تیرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد بار مالی دولت برای پرداخت یارانه دهک‌های چهارم تا نهم به ۱۳۵ هزار و ۴۹۴ میلیارد ریال رسیده است. این رقم نسبت به خردادماه فقط حدود ۴ میلیارد ریال افزایش داشته و نشان می‌دهد منابع تخصیص‌یافته به این بخش تقریباً ثابت مانده است.

اما آنچه بیشتر جلب توجه می‌کند، تغییر ترکیب خانوارهای مشمول است. تعداد سرپرستان خانوارهای دهک‌های چهارم تا نهم از ۱۵ میلیون و ۶۳۹ هزار و ۱۳۲ نفر در خرداد به ۱۵ میلیون و ۶۵۵ هزار و ۸۵۹ نفر در تیر رسیده؛ یعنی بیش از ۱۶ هزار نفر افزایش. در مقابل، تعداد کل افراد تحت پوشش فقط ۳۸۳ نفر بیشتر شده است. همین اختلاف معنادار نشان می‌دهد بخش مهمی از تغییرات به دلیل تفکیک خانوارها، ثبت خانوارهای جدید، ازدواج، استقلال فرزندان و به‌روزرسانی اطلاعات اقتصادی بوده است.

اینجاست که ماجرا جدی می‌شود. چون دهک‌بندی خانوارها به صورت ماهانه و بر اساس آزمون وسع بازبینی می‌شود. اگر سامانه‌های ارزیابی به این نتیجه برسند که توان اقتصادی یک خانوار بیشتر شده، ممکن است آن خانواده به دهک بالاتر منتقل شود و در بعضی موارد حتی یارانه‌اش قطع شود.

یکی از مهم‌ترین عواملی که می‌تواند دهک خانوار را بالا ببرد، افزایش درآمد اعضای خانواده است. استخدام جدید، افزایش حقوق، شروع کسب‌وکار یا هر نوع درآمد مستمر می‌تواند امتیاز اقتصادی خانوار را بالا ببرد و آن را در معرض جابه‌جایی دهکی قرار دهد.

دارایی‌های ثبت‌شده هم نقش تعیین‌کننده دارند. خرید خودرو یا ملک، داشتن دارایی سرمایه‌ای و حتی انتقال‌ندادن سند خودرویی که قبلاً فروخته شده، ممکن است باعث شود وضعیت اقتصادی خانواده بهتر از آنچه واقعاً هست ثبت شود. در چنین شرایطی، دهک خانوار بالا می‌رود و خطر حذف یارانه بیشتر می‌شود. گردش حساب بانکی هم یکی از نقاط حساس در ارزیابی اقتصادی خانوار است.

خیلی‌ها بدون توجه، از حساب شخصی خود برای جابه‌جایی پول دیگران استفاده می‌کنند. همین موضوع می‌تواند تصویر اشتباهی از توان مالی خانوار بسازد و نتیجه آزمون وسع را تغییر دهد. ترکیب خانوار هم عامل دیگری است که نباید نادیده گرفته شود. ازدواج، طلاق، تولد فرزند، فوت یکی از اعضای خانواده یا جدا شدن فرزندان از خانوار اصلی، همگی می‌توانند در دهک‌بندی اثر بگذارند. اگر این اطلاعات به‌روز نشود، احتمال خطا در ارزیابی بیشتر خواهد شد.

در حال حاضر دهک دهم همچنان از فهرست دریافت یارانه نقدی خارج است. دهک‌های هشتم و نهم هم بیش از بقیه در معرض بازبینی قرار دارند، هرچند حضور در این دهک‌ها به معنی حذف قطعی یارانه نیست و تصمیم نهایی پس از آزمون وسع گرفته می‌شود. اما برای جلوگیری از حذف یارانه چه باید کرد.

یکی از مهم‌ترین راهکارها، تفکیک اعضای مستقل خانوار است. آمار تیرماه نشان می‌دهد رشد تعداد سرپرستان خانوار در کنار ثابت‌ماندن تقریبی تعداد کل افراد، نشانه‌ای از افزایش تفکیک خانوارهاست. این یعنی جدا شدن فرزندان متأهل یا افراد مجرد شاغل از خانوار اصلی می‌تواند از تجمیع درآمدها و دارایی‌ها جلوگیری کند و مانع افزایش دهک کل خانواده شود. به‌روزرسانی اطلاعات دارایی‌ها هم اهمیت بسیار زیادی دارد.

اگر خودرو یا ملکی فروخته شده اما هنوز به نام سرپرست خانوار ثبت باشد، احتمال دارد ارزش دارایی خانواده بیش از میزان واقعی محاسبه شود. به همین دلیل، اصلاح اطلاعات مالکیت در سامانه‌های مرتبط ضروری است. خودداری از انجام تراکنش‌های مالی دیگران با حساب شخصی هم یک نکته کلیدی است. گردش مالی غیرمتعارف می‌تواند علامت هشدار برای سامانه‌های ارزیابی باشد و روی دهک‌بندی اثر بگذارد.

در کنار این موارد، سرپرستان خانوار باید هر از گاهی اطلاعات ثبت‌شده خود را در سامانه حمایت بررسی کنند و اگر مغایرتی وجود دارد، آن را اصلاح کنند. این کار می‌تواند احتمال حذف اشتباه یارانه را تا حد زیادی کاهش دهد.

اگر یارانه قطع شد یا دهک خانوار به‌نظر نادرست بود، راه اعتراض باز است. سرپرستان خانوار می‌توانند با مراجعه به سامانه حمایت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، وضعیت دهک اقتصادی خود را ببینند و درخواست بازبینی ثبت کنند.

در این سامانه علت قطع یارانه، اطلاعات اقتصادی خانوار و امکان ثبت اعتراض در دسترس قرار دارد. پس از ثبت اعتراض، اطلاعات خانوار دوباره بررسی می‌شود و اگر خطایی در ارزیابی رخ داده باشد، دهک جدید اعلام خواهد شد.

همچنین اگر تا حدود ۱۰ روز پاسخی به درخواست داده نشود، امکان پیگیری دوباره هم وجود دارد. در مجموع، پیام تازه دولت برای یارانه‌بگیران روشن است. بازبینی دهک‌ها جدی‌تر شده و خانوارهایی که اطلاعات اقتصادی خود را به‌روز نکنند یا مراقب تراکنش‌ها و دارایی‌های ثبت‌شده نباشند، بیشتر در معرض جابه‌جایی دهکی و قطع یارانه قرار خواهند گرفت.