تأمین اجتماعی پاسخ داد؛ کدام سوابق قابل اصلاح است و کدام قابل خرید نیست؟

پایگاه خبری تحلیلی عصر همگرایی:

 یکی از ابهامات مهم بیمه‌شدگان این است که آیا می‌توان سال‌ها یا ماه‌هایی را که در سوابق بیمه‌ای ثبت نشده، با پرداخت پول به سابقه اضافه کرد؟ پاسخ کلی سازمان تأمین اجتماعی منفی است. بر اساس اعلام رسمی این سازمان، اگر فرد در مقطعی اساساً بیمه‌پردازی نداشته باشد، نمی‌تواند صرفاً با پرداخت حق بیمه، خلأ سال‌های گذشته را به سابقه خود اضافه کند. تأمین اجتماعی پیش‌تر نیز تأکید کرده است که تبلیغات عمومی با عنوان «خرید سابقه بیمه» در بسیاری از موارد مبنای قانونی ندارد.

سابقه ناقص یک ماه چگونه محاسبه می‌شود؟

عصرهمگرایی نوشت،اگر برای فرد در یک ماه به‌جای ۳۰ روز، مثلاً ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ روز سابقه ثبت شده باشد، در محاسبات بیمه‌ای همان تعداد روز ثبت‌شده به‌عنوان سابقه در نظر گرفته می‌شود؛ بنابراین ماه ناقص به‌طور خودکار یک ماه کامل محسوب نمی‌شود.

وضعیت زمانی متفاوت است که فرد در تمام روزهای مورد ادعا واقعاً مشغول به کار بوده اما کارفرما حق بیمه او را به‌طور کامل ارسال نکرده باشد. در این شرایط بیمه‌شده می‌تواند موضوع را از طریق سازمان تأمین اجتماعی پیگیری و برای اصلاح سابقه، مدارک مربوط به اشتغال خود را ارائه کند. سازمان تأمین اجتماعی نیز به بیمه‌شدگان توصیه کرده است سوابق خود را به‌صورت مستمر بررسی کنند تا در صورت عدم پرداخت حق بیمه از سوی کارفرما، موضوع در زمان مناسب پیگیری شود.

آیا سال‌های بدون بیمه را می‌توان خرید؟

نکته مهم این است که «اصلاح سابقه‌ای که کارفرما ثبت نکرده» با «خرید سابقه برای زمانی که فرد بیمه نبوده» تفاوت دارد.

اگر فرد واقعاً در کارگاهی اشتغال داشته و بتواند رابطه کاری خود را اثبات کند، امکان بررسی و احیای سابقه وجود دارد؛ اما اگر در آن دوره اشتغالی وجود نداشته و حق بیمه‌ای نیز پرداخت نشده باشد، به‌طور عمومی امکان خرید سنوات گذشته فقط برای پر کردن فاصله بیمه‌ای وجود ندارد. البته برخی موارد مانند احتساب خدمت سربازی یا مقررات خاص قانونی، تابع ضوابط جداگانه هستند.

سابقه ناقص چه اثری بر حقوق بازنشستگی دارد؟

تعداد سنوات پرداخت حق بیمه مستقیماً در محاسبه مستمری تأثیر دارد. مطابق ماده ۷۷ قانون تأمین اجتماعی، مستمری بازنشستگی بر پایه متوسط مزد یا حقوق مشمول حق بیمه و سنوات پرداخت حق بیمه محاسبه می‌شود و به‌طور کلی فرمول آن «یک‌سی‌ام متوسط مزد یا حقوق ضرب در سنوات پرداخت حق بیمه» است؛ با رعایت سقف‌های قانونی.

به همین دلیل، سابقه کمتر در مواردی که بازنشستگی به نسبت سنوات برقرار می‌شود، می‌تواند مستمری پایین‌تری به دنبال داشته باشد. سازمان تأمین اجتماعی نیز در پاسخ‌های رسمی خود تصریح کرده است که در بازنشستگی‌های مبتنی بر سنوات کمتر، مستمری متناسب با سابقه واقعی پرداخت حق بیمه تعیین می‌شود.

قانون جدید بازنشستگی چه تغییری ایجاد کرده است؟

موضوع سابقه بیمه از سال ۱۴۰۴ اهمیت بیشتری پیدا کرده است. طبق ماده ۲۹ قانون برنامه هفتم پیشرفت و آیین‌نامه اجرایی آن، سنوات الزامی بیمه‌پردازی برای بخشی از بیمه‌شدگان افزایش یافته است.

بر این اساس، برای بیمه‌پردازانی که در مبنای اجرای قانون کمتر از ۱۵ سال سابقه داشته‌اند، پنج سال به سنوات الزامی بیمه‌پردازی اضافه می‌شود. برای سوابق ۱۵ تا ۲۰ سال، به ازای هر سال باقی‌مانده چهار ماه، برای سوابق ۲۰ تا ۲۵ سال سه ماه و برای سوابق ۲۵ تا ۲۸ سال دو ماه به سابقه الزامی افزوده می‌شود؛ افراد دارای بیش از ۲۸ سال سابقه مشمول افزایش سنوات نیستند. سقف سابقه الزامی نیز ۳۵ سال تعیین شده است.

همچنین سازمان تأمین اجتماعی اعلام کرده است افزایش سنوات موردنیاز با رسیدن مردان به ۶۲ سال و زنان به ۵۵ سال متوقف می‌شود؛ موضوعی که نباید با «افزایش سن بازنشستگی» اشتباه گرفته شود.

در نتیجه، بیمه‌شدگانی که سابقه ناقص دارند بهتر است پیش از رسیدن به سال‌های پایانی اشتغال، ریز سوابق خود را در سامانه خدمات غیرحضوری تأمین اجتماعی بررسی کنند. اگر بخشی از سابقه ناشی از اشتغال واقعی ثبت نشده است، موضوع باید از مسیر اعتراض و اثبات رابطه کاری پیگیری شود؛ اما اگر خلأ ناشی از دوره‌ای بدون بیمه‌پردازی باشد، امکان خرید آزادانه آن وجود ندارد و ادامه بیمه‌پردازی یا استفاده از مقررات خاص قانونی، راهکار اصلی خواهد بود.