قانون افزایش سنوات بازنشستگی اصلاح شد / لغو افزایش سنوات بازنشستگی بیمه‌شدگان قدیمی

پایگاه خبری تحلیلی عصر همگرایی:

درخواست تازه‌ای خطاب به رئیس‌جمهور، رئیس و نمایندگان مجلس شورای اسلامی مطرح شده است که خواستار اصلاح قانون افزایش سنوات الزامی بیمه‌پردازی برای بازنشستگی است. محور اصلی این مطالبه، حمایت از بیمه‌شدگانی است که سال‌ها پیش و براساس شرایط قانونی آن زمان وارد نظام تأمین اجتماعی شده‌اند، اما اکنون باید مدت بیشتری حق بیمه پرداخت کنند.

عصرهمگرایی نوشت : امضاکنندگان این درخواست می‌گویند اصلاحات صندوق‌های بازنشستگی برای کاهش ناترازی مالی ضروری است، اما تغییر شرایط در میانه دوره بیمه‌پردازی نباید بدون پیش‌بینی مقررات انتقالی منصفانه انجام شود.

بااین‌حال، تا جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵، قانون افزایش سنوات همچنان معتبر و در حال اجراست و مصوبه تازه‌ای برای معافیت عمومی بیمه‌شدگان قدیمی یا بازگشت کامل شرایط به قانون گذشته ابلاغ نشده است.

قانون جدید بازنشستگی دقیقاً چه تغییری ایجاد کرد؟

ماده ۲۹ قانون برنامه هفتم پیشرفت با هدف کاهش ناترازی صندوق‌های بازنشستگی، سنوات الزامی بیمه‌پردازی را برای بخشی از بیمه‌شدگان افزایش داد. آیین‌نامه اجرایی این ماده نیز در ۲۴ بهمن ۱۴۰۳ به تصویب هیئت وزیران رسید و سپس برای اجرا ابلاغ شد.

این مقررات تمام صندوق‌های بازنشستگی فعال در قلمرو بیمه‌های اجتماعی، از جمله سازمان تأمین اجتماعی و صندوق‌های کشوری و لشکری را دربر می‌گیرد؛ هرچند شرایط اجرایی هر صندوق باید با قوانین خاص همان صندوق تطبیق داده شود.

مبنای تعیین میزان افزایش، سابقه بیمه‌پردازی فرد در تاریخ لازم‌الاجرا شدن قانون، یعنی ۳ مرداد ۱۴۰۳ است. بخشنامه اجرایی سازمان تأمین اجتماعی نیز محاسبات پرونده‌های بازنشستگی را بر همین تاریخ استوار کرده است.

جدول افزایش سنوات بازنشستگی

براساس قانون و آیین‌نامه اجرایی، میزان افزایش سابقه موردنیاز به این شرح است:

سابقه بیمه در ۳ مرداد ۱۴۰۳	افزایش سنوات موردنیاز
بیش از ۲۸ سال تمام	بدون افزایش
از ۲۵ تا ۲۸ سال تمام	۲ ماه به‌ازای هر سال باقی‌مانده
از ۲۰ تا ۲۵ سال تمام	۳ ماه به‌ازای هر سال باقی‌مانده
از ۱۵ تا ۲۰ سال تمام	۴ ماه به‌ازای هر سال باقی‌مانده
کمتر از ۱۵ سال تمام	۵ سال افزایش

برای محاسبه گروه‌های بین ۱۵ تا ۲۸ سال، میزان افزایش براساس تعداد سال‌های باقی‌مانده تا نخستین زمان احراز شرایط بازنشستگی در قانون قبلی تعیین می‌شود. سابقه کمتر از یک سال نیز به نسبت محاسبه خواهد شد.

آیا بازنشستگی در قانون قبلی فقط با ۳۰ سال سابقه بود؟

این گزاره به‌طور کامل دقیق نیست. بازنشستگی با ۳۰ سال سابقه یکی از مهم‌ترین و رایج‌ترین مسیرهای بازنشستگی در تأمین اجتماعی بود، اما تنها مسیر موجود محسوب نمی‌شد.

مطابق تبصره یک ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی، مردان با ۳۰ سال سابقه و حداقل ۵۰ سال سن و زنان با ۳۰ سال سابقه و حداقل ۴۵ سال سن می‌توانستند درخواست بازنشستگی کنند. همچنین افراد دارای ۳۵ سال سابقه بدون شرط سنی امکان بازنشستگی داشتند و مسیرهای دیگری نیز براساس ترکیب سن و سابقه پیش‌بینی شده بود.

بنابراین درخواست مطرح‌شده را باید مطالبه بازگرداندن یا حفظ شرایط سابق برای بیمه‌شدگان قدیمی دانست، نه اینکه قانون گذشته در تمام موارد فقط یک شرط ثابت ۳۰ ساله داشته باشد.

فردی با ۱۷ سال سابقه چقدر بیشتر باید کار کند؟

در متن درخواست، فردی مثال زده شده که هنگام اجرای قانون حدود ۱۷ سال سابقه بیمه داشته است.

اگر این فرد در تاریخ ۳ مرداد ۱۴۰۳ دقیقاً ۱۷ سال سابقه داشته و نخستین مسیر بازنشستگی او براساس قانون قبلی تکمیل ۳۰ سال سابقه باشد، ۱۳ سال تا آن زمان باقی می‌ماند. چون این فرد در گروه سابقه ۱۵ تا ۲۰ سال قرار می‌گیرد، به‌ازای هر سال باقی‌مانده چهار ماه به سابقه موردنیاز او اضافه می‌شود:

۱۳ سال × ۴ ماه = ۵۲ ماه

در این محاسبه ساده، سابقه لازم می‌تواند حدود چهار سال و چهار ماه افزایش یابد و به حدود ۳۴ سال و چهار ماه برسد.

این مثال با استدلال مطرح‌شده در درخواست مطابقت دارد؛ اما نتیجه قطعی هر پرونده به سن، جنسیت، تاریخ دقیق سابقه، نوع اشتغال، مقررات صندوق و سایر شرایط قانونی بستگی دارد. افزایش سنوات برای مردان حداکثر تا ۳۵ سال و برای زنان حداکثر تا ۳۰ سال قابل اعمال است.

آیا سن بازنشستگی همه افراد به ۶۲ و ۵۵ سال افزایش یافته است؟

سازمان تأمین اجتماعی تأکید کرده است که مقررات جدید را نباید به‌سادگی «افزایش سن بازنشستگی همه افراد» توصیف کرد. حکم اصلی قانون، افزایش تدریجی سنوات الزامی بیمه‌پردازی است.

به گزارش عصرهمگرایی، سن ۶۲ سال برای مردان و ۵۵ سال برای زنان در این مقررات نقش سقف دارد؛ یعنی با رسیدن بیمه‌شده به این سن، افزایش سنوات متوقف می‌شود. در نتیجه فرد مجبور نیست صرفاً به علت قانون جدید بعد از ۶۲ یا ۵۵ سالگی همچنان سابقه اضافی مقرر را تکمیل کند.

همچنین حداکثر سابقه الزامی برای مردان ۳۵ سال و برای زنان ۳۰ سال تعیین شده است. بنابراین قانون برای همه افراد الزام یکسان پنج‌ساله ایجاد نمی‌کند و میزان اثر آن به سابقه فرد در ۳ مرداد ۱۴۰۳ بستگی دارد.

چه کسانی از افزایش سنوات معاف هستند؟

بیمه‌شدگانی که در تاریخ مبنا بیش از ۲۸ سال سابقه کامل داشته‌اند، مشمول افزایش سنوات نیستند.

بازنشستگی ایثارگران، افراد دارای معلولیت، شاغلان مشاغل سخت و زیان‌آور و گروه‌هایی که براساس قوانین خاص از مقررات عمومی مستثنا شده‌اند نیز تابع ضوابط ویژه خود است و از شمول آیین‌نامه عمومی افزایش سنوات خارج شده‌اند.

توجه به عبارت «بیش از ۲۸ سال» ضروری است. شخصی که دقیقاً ۲۸ سال سابقه داشته، در گروه ۲۵ تا ۲۸ سال قرار می‌گیرد و ممکن است مشمول افزایش محدود سابقه شود.

آیا امکان بازنشستگی براساس شرایط قبلی وجود دارد؟

آیین‌نامه راهی برای افرادی پیش‌بینی کرده است که براساس مقررات قبلی شرایط بازنشستگی را دارند، اما سنوات افزوده‌شده قانون جدید را تکمیل نکرده‌اند.

این افراد می‌توانند درخواست بازنشستگی کنند، اما مستمری آنان متناسب با نسبت سابقه واقعی بیمه‌پردازی به سابقه الزامی جدید محاسبه می‌شود. در نتیجه، استفاده از این امکان ممکن است باعث کاهش مستمری نسبت به بازنشستگی پس از تکمیل تمام سنوات جدید شود.

سازمان تأمین اجتماعی موظف شده است پیش از ترک کار و صدور حکم، نتیجه این انتخاب و اثر آن بر مبلغ مستمری را به اطلاع بیمه‌شده برساند و تأیید او را دریافت کند.

مطالبه بیمه‌شدگان قدیمی چیست؟

درخواست مطرح‌شده الزاماً با اصلاح اصل پایداری صندوق‌ها مخالفت نمی‌کند. مطالبه اصلی این است که بین افرادی که پیش از قانون جدید سال‌ها حق بیمه پرداخت کرده‌اند و کسانی که پس از اجرای قانون وارد بازار کار و نظام بیمه‌ای می‌شوند، تفاوت بیشتری در نظر گرفته شود.

پیشنهادهای قابل استنباط از متن درخواست شامل این موارد است:

• معافیت بیمه‌شدگان قدیمی از افزایش سنوات؛

• اعمال قانون جدید فقط برای ورودی‌های پس از تصویب قانون؛

• کاهش ضریب افزایش برای افراد دارای سابقه طولانی؛

• تعیین یک دوره گذار تدریجی و منصفانه‌تر؛

• حفظ امکان بازنشستگی با شرایط قبلی، بدون کاهش مستمری؛

• محاسبه بخشی از سابقه افزوده به‌صورت اختیاری.

این موارد در حال حاضر مطالبه پیشنهاددهندگان است و هنوز به مصوبه اجرایی تبدیل نشده است.

استدلال موافقان قانون چیست؟

مبنای رسمی تصویب ماده ۲۹، کاهش ناترازی صندوق‌های بازنشستگی و تقویت توان آنها برای انجام تعهدات بوده است. افزایش امید به زندگی، کاهش نسبت بیمه‌پردازان به مستمری‌بگیران، رشد تعداد بازنشستگان و افزایش هزینه پرداخت مستمری از مهم‌ترین استدلال‌های معمول برای اصلاحات بازنشستگی است.

قانون‌گذار نیز با تقسیم بیمه‌شدگان براساس سابقه، تلاش کرده است اثر قانون بر افراد نزدیک به بازنشستگی کمتر باشد؛ به همین دلیل افراد دارای بیش از ۲۸ سال سابقه معاف شده‌اند و میزان افزایش برای گروه‌های دیگر به‌صورت پلکانی تعیین شده است.

منتقدان چه می‌گویند؟

منتقدان معتقدند مقررات انتقالی فعلی کافی نیست؛ زیرا حتی فردی با ۱۵ تا ۲۰ سال سابقه را نمی‌توان یک بیمه‌شده تازه‌وارد محسوب کرد. این افراد بخش قابل‌توجهی از مسیر بیمه‌پردازی خود را براساس انتظار بازنشستگی با شرایط گذشته طی کرده‌اند.

از نگاه آنان، افزایش چندساله مدت اشتغال می‌تواند برنامه‌های خانوادگی، تصمیم‌های شغلی، وضعیت جسمی و زمان خروج از بازار کار را تغییر دهد. همچنین بازنشستگی زودتر با مستمری متناسب‌شده، از دید این گروه جایگزین کاملی برای حق بازنشستگی با شرایط قبلی نیست؛ زیرا هزینه تغییر قانون عملاً از طریق کاهش مستمری به بیمه‌شده منتقل می‌شود.

این بخش از استدلال، دیدگاه و مطالبه امضاکنندگان درخواست است و به معنای اعلام غیرقانونی‌بودن مقررات فعلی نیست.

آیا قانون اصلاح یا لغو شده است؟

تا ۹ مرداد ۱۴۰۵، در منابع رسمی بررسی‌شده، قانون یا مصوبه‌ای که ماده ۲۹ برنامه هفتم را لغو کند یا تمام بیمه‌شدگان قدیمی را از افزایش سنوات معاف سازد، منتشر نشده است.

آیین‌نامه اجرایی و بخشنامه سازمان تأمین اجتماعی همچنان مبنای رسیدگی به پرونده‌های جدید بازنشستگی است. بنابراین ثبت کارزار، انتشار درخواست عمومی یا اظهارنظر درباره لزوم اصلاح قانون، به‌تنهایی تغییری در شرایط بازنشستگی ایجاد نمی‌کند.

اصلاح این مقررات به ارائه و تصویب طرح یا لایحه، تأیید مراجع قانونی و ابلاغ رسمی نیاز دارد.