گام تازه تأمین اجتماعی برای حمایت از بازنشستگان؛ قوانین در یک مرجع جمع شد

پایگاه خبری تحلیلی عصر همگرایی:

در چنین شرایطی، طرح تنقیح قوانین و مقررات این سازمان بزرگ بیمه‌گر، به عنوان اقدامی ساختاری و کلان، در دستور کار قرار گرفت. اما باید روند موفقیت این فرآیند و تأثیرات آن بر رفع موانع قانونی، شفافیت و شناسایی حقوق فردی مورد بررسی قرار گیرد تا علاوه بر تسهیل فرآیند دسترسی به این قوانین، زمینه رضایتمندی همه گروه‌های ذینفع را به دنبال داشته باشد.

براساس برخی آمارها، بیش از ۲۰۰۰ بخشنامه، قوانین و مقررات در سازمان تأمین اجتماعی وجود داشته است که در حال حاضر در قالب ۴۳ سند جامع تنقیح شده است. همین اقدامات و برنامه‌ریزی‌های دقیق نشان می‌دهد، سازمان تأمین اجتماعی مسیر مقررات‌زدایی را برای افراد ذینفع و مشمول خود هموار می‌کند.

دیگر با تنقیح قوانین و مقررات خبری از سردرگمی قانونی برای همه بیمه‌شدگان، مستمری‌بگیران، کارفرمایان و دیگر شرکای اجتماعی نیست، این بار سازمان تأمین اجتماعی به سمت شفافیت دیجیتال پیش رفته است. در همین مسیر تنقیح قوانین تأمین اجتماعی دستاوردهایی برای بیمه‌شدگان و کارفرمایان داشته است. شاید بتوان گفت که تلخیص قوانین تأمین اجتماعی به تنهایی می‌تواند مشکلات اجرایی را حل کند.

اقدامات سازمان تأمین اجتماعی در حوزه تنقیح، فراتر از یک طرح اداری، به یک پروژه ملی و حتی بین‌المللی تبدیل شده است. بر اساس گزارش‌های رسمی، این سازمان با اجرای «طرح تجمیع، تلخیص و تنقیح بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌ها»، موفق شده است،‌ بیش از ۲۰۰۰ مورد بخشنامه، دستور اداری، دستورالعمل و مکاتبات را در قالب ۴۳ بخشنامه جامع، یکپارچه‌سازی و ابلاغ کند.

این موضوع به عنوان اقدامی بزرگ است که نشان‌دهنده حجم بالای مقررات پیشین بوده است. این اقدام نه تنها در سطح کشور با تقدیر نهادهایی مانند اتاق بازرگانی و تشکل‌های کارفرمایی مواجه شده، بلکه موفق به دریافت جایزه تجارب موفق از سوی اتحادیه بین‌المللی تأمین اجتماعی (ISSA) نیز شده است.

مدیریت سازمان تأمین اجتماعی در این زمینه تأکید کرده است که این طرح با مشارکت مؤثر نمایندگان تشکل‌های کارفرمایی و بخش خصوصی انجام شده و صدها نفر ساعت کار کارشناسی مشترک صرف تدوین آنها شده است، به گونه‌های که پیشنهادات ذینفعان در بخشنامه‌های جدید لحاظ شده است. این رویکرد مشارکتی، نشان از عزم سازمان برای خارج شدن از حالت بخشنامه‌ای صرفاً دستوری دارد.

علیرضا حیدری، کارشناس حوزه بیمه‌های اجتماعی گفت: بازبینی، تنقیح، روان‌سازی، تلخیص و اصلاح بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌های متعدد سازمان تأمین اجتماعی در بخش‌های مختلف بیمه‌ای و درمانی موجب کوتاه‌شدن مسیرهای دسترسی ذینفعان و شرکای اجتماعی این سازمان در قالب بیمه‌شدگان، کارفرمایان، کارگران، بازنشستگان و تمامی افراد تحت پوشش به منابع مقرراتی مرتبط است.

حیدری اظهار کرد: همچنین اقدامات مربوط به تنقیح و اصلاح قوانین و مقررات تأمین اجتماعی زمینه برطرف کردن ابهامات قانونی را در بسیاری بخش‌های مقرراتی فراهم می‌کند. البته بستر تفسیر قوانین و مقررات به‌ویژه در حوزه قوانین و آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌های بیمه‌ای نیز به واسطه اجرایی شدن تنقیح و تلخیص قوانین محدود شده و باعث کاهش تفاسیر غیرواقع از مقررات خواهد شد.

به گفته وی، برخی از قوانین و مقررات در ذات خود مانع محسوب می‌شوند و فرایند تنقیح و اصلاح در واقع عاملی برای برطرف کردن این موانع به‌شمار می‌رود و از این طریق تسهیلگری دسترسی به مقررات جاری موردنیاز برای جامعه تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی مهیا می‌شود. 

یکی از مهمترین نتایج این فرآیند، ارتقای سطح شفافیت و دسترسی عمومی به قوانین است. سازمان تأمین اجتماعی به عنوان یکی از دستگاه‌های پیشگام در این زمینه، اقدام به راه‌اندازی سامانه تخصصی قوانین و مقررات به آدرس law.tamin.ir کرده است. این سامانه که از طریق اپلیکیشن «تأمین من» نیز قابل دسترسی است، به عنوان یک مرجع واحد، امکان جستجو در عنوان و متن قوانین، بخشنامه‌ها، آیین‌نامه‌ها و حتی آرای مرتبط را برای عموم فراهم کرده است.

این اقدام، دسترسی به قوانین و مقررات بالادستی را از حالت یک فرآیند پیچیده و کارشناسی خارج کرده و آن را به ابزاری عمومی تبدیل کرده است. علاوه بر آن، این بخشنامه‌ها در سامانه ملی قوانین و مقررات کشور(dotic.ir) و سامانه ۱۲۰ دیوان عدالت اداری نیز ثبت و منتشر می‌شوند. این شفافیت اطلاعاتی، گامی اساسی در جهت کاهش تفسیرهای سلیقه‌ای و ایجاد امکان نظارت عمومی بر عملکرد سازمان است.

حیدری ادامه داد: اجرای بخشی از قوانین توسط برخی دیگر از مقررات مسدود شده و در واقع مانعی برای اجرای آن محسوب می‌شوند و در این شرایط، تنقیح و تلخیص با ساده‌سازی اجرایی، زمینه تاثیرگذاری همه مقررات را فراهم می‌کند. البته روشنگری و توسعه شفافیت را نیز باید از مزایای تحقق به‌روزرسانی و تنقیح و تلخیق قوانین و مقررات مربوط به سازمان تأمین اجتماعی دانست؛ این اقدامات بستری برای گسترش شفافیت سازمانی در تأمین اجتماعی خواهد بود.

وی بیان کرد: شفافیت به عنوان یک اصل، دسترسی به قوانین و مقررات بیمه‌ای سازمان تأمین اجتماعی را به عنوان بیمه اجتماعی پایه بیش از 47 میلیون نفر فراهم می‌کند و این مهم، انتفاع سازمان تأمین اجتماعی به عنوان بزرگترین بیمه‌گر اجتماعی کشور و جامعه گسترده ذینفعان و شرکای اجتماعی این سازمان را موجب می‌شود.

کارشناس بیمه‌های اجتماعی و حوزه کسب‌وکار معتقد است، در عین حال تنقیح مقررات، شفافیت در دسترسی به قوانین و مقررات بالادستی را در حوزه‌های مرتبط با سازمان تأمین اجتماعی را برای افراد و گروه‌های تحت پوشش به ارمغان می‌آورد. در مجموع می‌توان گفت، فرایند انجام امور مربوط به تنقیح، اصلاح و تلخیص قوانین و مقررات تأمین اجتماعی به عنوان یک روند موثر تا به حال در دستور کار قرار داشته است.

پرسش کلیدی این است که آیا این تنقیح، واقعاً به شناسایی بهتر و بیشتر حقوق فردی توسط ذینفعان کمک می‌کند و موانع را برطرف می‌سازد؟ تجمیع قوانین در قالب بخشنامه‌های جامع و به‌روز، این امکان را به کارفرمایان می‌دهد، پیش از انعقاد قرارداد، ضریب بیمه‌ای و تکالیف قانونی خود را به صورت شفاف محاسبه کنند و از بروز اختلافات سلیقه‌ای جلوگیری شود. این به معنای رفع موانع قانونی در لایه دسترسی و فهم مقررات است.

البته همه این موضوعات نشان می‌دهد که اگرچه تنقیح بخشنامه‌ها، وحدت رویه و تجمیع را به همراه دارد، اما به تنهایی نمی‌تواند تمام موانع میدانی اجرایی را برطرف سازد.

کارشناس حوزه کسب‌وکار و بیمه‌های اجتماعی گفت: امروز در واقع این باور در سازمان تأمین اجتماعی شکل گرفته که علاوه بر تسریع در انجام تنقیح، اصلاح و تلخیص قوانین و مقررات، در این حوزه به شکل جامع‌تری اقدامات لازم در دستور کار قرار گیرد. تا به امروز تحقق تنقیح و اصلاح قوانین، مقررات و بخشنامه‌های تأمین اجتماعی برای گروه‌های ذینفع نظیر کارفرما، بیمه‌شده و دیگر افراد تحت پوشش مزایایی به دنبال داشته و ظرفیت بهبود شرایط نیز در قالب این فعالیت‌ها وجود دارد.

وی بیان کرد: نکته مهم در این حوزه، تسهیل دسترسی به مقررات اصلاح و تنقیح شده تأمین اجتماعی است. در ارتباط با تحقق اتاق شیشه‌ای و شفافیت در تأمین اجتماعی، تمام اقدامات اصلاحی در حوزه مقررات در رویت و دسترس عموم قرار می‌گیرد.

به گفته حیدری، یکی دیگر از مزایای انجام اصلاحات و تنخیص در مقررات، شناسایی بهتر و بیشتر حقوق فردی و قانونی توسط ذینفعان سازمان تأمین اجتماعی است که تصمیم‌سازی درست و به‌هنگام در ارتباط با دستیابی به حقوق افراد را به دنبال دارد. این مهم همچنین از هزینه‌های اضافه مربوط به عدم آگاهی ذینفعان از قوانین جلوگیری می‌کند.

با توجه به ابعاد گسترده این طرح، می‌توان نتیجه گرفت که تنقیح قوانین تأمین اجتماعی، یک ضرورت انکارناپذیر و یک گام اساسی به جلو محسوب می‌شود. این فرآیند، از طریق تجمیع، تلخیص و اصلاح، به شدت به روان‌سازی مقررات و افزایش شفافیت کمک کرده و برای اولین بار، بستری فراهم آورده تا همه ذینفعان بتوانند با یک مرجع واحد و شفاف از حقوق قانونی خود مطلع شوند. حضور تشکل‌ها در این فرآیند نیز نشان‌دهنده حرکت به سمت حکمرانی مشارکتی است.

با این حال،بازبینی، بازنگری و اصلاح مقررات باید یک فرآیند مستمر و پویا باشد. بنابراین، سازمان تأمین اجتماعی باید ضمن تداوم پروژه تنقیح در سایر حوزه‌ها، نسبت به بررسی مستمر بازخوردهای میدانی و بازنگری بخشنامه‌های تنقیحی بر اساس نظرات شرکای اجتماعی اقدام کند. هدف نهایی که مدیریت سازمان تأمین اجتماعی نیز بر آن تأکید دارد، بهبود روابط با ذینفعان و ارائه خدمات غیرحضوری و کارآمد است که مستلزم پویایی و انعطاف‌پذیری قوانین در برابر نیازهای روز جامعه کار و تولید است.

کارشناس بیمه‌های اجتماعی معتقد است، فرایند تنقیح و اصلاح قوانین همین‌طور در برخی موارد مقرراتی و بخشنامه‌ای، زمینه کاهش دعاوی مربوط به سازمان تأمین اجتماعی را موجب خواهد شد. این مهم به‌ویژه در ارتباط با امور جاری سازمان تأمین اجتماعی مربوط به بخش‌های مختلف بیمه‌ای، درمانی، بازنشستگی، پیمان‌ها و برخی دیگر از حوزه‌ها تاثیرگذاری لازم را دارد.

به گفته او، مجموعاً قوانین و مقررات در همه بخش‌ها باید مورد بازبینی، بازنگری و اصلاح و تلخیص قرار گیرند تا شاهد برطرف شدن ابهامات و رشد تاثیرگذاری و کارآمدی آنان باشیم. در عین حال، با تحقق فرایند مذکور، کاهش افتراق مربوط به اجرای مقررات سازمان تأمین اجتماعی را شاهد خواهیم بود.

حیدری افزود: نهایتاً اینکه ظرفیت ایجاد شده در حوزه بازنگری مقررات و قوانین تأمین اجتماعی در کوتاه‌مدت و بلندمدت علاوه بر رفع ناکارآمدی بخشی از قوانین، با تاثیرگذاری در تحقق حقوق گروه‌های مختلف ذینفع این سازمان، مزایایی در حوزه راهبری تأمین اجتماعی به همراه خواهد داشت.

طرح تنقیح قوانین سازمان تأمین اجتماعی یکی از موفق‌ترین و پیشگامانه‌ترین تجارب در سطح دستگاه‌های اجرایی کشور است که توانسته با کاهش حجم مقررات، ایجاد وحدت رویه و ارتقای شفافیت، گامی بلند در جهت احقاق حقوق ذینفعان بردارد. اما این مسیر، نیازمند عزم راسخ برای اصلاح مستمر نقایص اجرایی و پرهیز از ایجاد بخشنامه‌های جدید با رویه‌های موازی است تا این دستاورد بزرگ، به بهبود واقعی و ملموس در زندگی روزمره میلیون‌ها بیمه‌شده، کارفرما و مستمری‌بگیر با جمعیتی بیش از 48 میلیون نفر در قالب 53 درصد جمعیت کشور منجر شود.