پایگاه خبری عصر همگرایی: به نقل از خبرنگار خبرگزاری آنا، نخستین دوره مسابقه «مهندس شو» دانشگاه آزاد اسلامی با محوریت مهندسی معکوس و با حضور جمعی از مدیران صنعتی و دانشگاهی، به میزبانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال برگزار شد.
در این رقابت، دانشجویان رشته‌های مهندسی مکانیک، مهندسی صنایع و مهندسی هوافضا از دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه‌های سراسری، توانمندی‌های خود را در تحلیل و مهندسی معکوس یک قطعه واقعی بر اساس چالش‌های صنعت به رقابت گذاشتند.
مسعود مهربان، مدیر کارخانه کشت و صنعت کوروش، با اشاره به تجربه بیش از ۲۵ سال فعالیت خود در حوزه مهندسی اظهار کرد: فارغ‌التحصیل کارشناسی مهندسی مکانیک از دانشگاه صنعتی امیرکبیر و کارشناسی ارشد از دانشگاه تهران هستم و از بهمن‌ماه سال ۱۳۷۹ فعالیت حرفه‌ای خود را آغاز کردم. در حال حاضر نیز در شرکت صنعت غذایی کوروش، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان روغن خوراکی خانوار در کشور با برند‌های اویلا، فامیلا و کیم فعالیت دارم.
وی با دعوت از استادان و دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال برای بازدید از کارخانه کشت و صنعت کوروش در شهرک صنعتی اشتهارد افزود: در این مجموعه، نمونه‌های متنوعی از کاربرد رشته‌های مهندسی، به‌ویژه مهندسی مکانیک، وجود دارد که می‌تواند برای دانشجویان تجربه‌ای مفید و کاربردی باشد.
مدیر کارخانه کشت و صنعت کوروش با اشاره به آغاز فعالیت حرفه‌ای خود در یک شرکت خصوصی فعال در زمینه تولید تجهیزات جوش مقاومتی برای بدنه خودرو بیان کرد: در آن زمان، دانشجوی ترم هشتم کارشناسی مهندسی مکانیک با گرایش ساخت و تولید بودم و تصورم از مهندسی مکانیک در صنعت، بیشتر به فعالیت‌های پروژه‌ای و تعمیراتی محدود می‌شد؛ اما با گذشت زمان دریافتم که دامنه این رشته بسیار گسترده‌تر از تصورات اولیه من است.
مهربان با اشاره به سابقه فعالیت خود در مجموعه‌های مختلف صنعتی و وزارت دفاع ادامه داد: در سال ۱۳۸۰ وارد بخش دولتی و مجموعه‌های مرتبط با حوزه نظامی شدم و حدود ۱۲ تا ۱۳ سال در وزارت دفاع فعالیت کردم. در سال ۱۳۹۳ نیز از این مجموعه جدا شدم و فعالیت خود را در گروه صنعتی گلرنگ و شرکت صنعت غذایی کوروش ادامه دادم.
وی با بیان اینکه بخش عمده‌ای از سابقه کاری خود را در پروژه‌های مختلف گذرانده است، تصریح کرد: به‌تدریج به این نتیجه رسیدم که مهندسی مکانیک تنها در مرحله طراحی، تکوین و خلق محصول نقش‌آفرین نیست، بلکه یکی از ارکان بسیار مهم در فرایند تولید و تداوم آن به شمار می‌رود.
مدیر کارخانه کشت و صنعت کوروش با اشاره به وضعیت فرصت‌های شغلی مهندسان در کشور گفت: برخلاف تصوری که گاهی در جامعه وجود دارد، شرایط اشتغال در برخی حوزه‌های صنعتی چندان نامطلوب نیست. برای نمونه، مجموعه ما طی دو تا سه ماه درگیر جذب یک مهندس مکانیک تازه‌کار بود. مسئله این نیست که فارغ‌التحصیل مهندسی مکانیک وجود ندارد، بلکه تعداد متقاضیان کمتر از انتظار است و گاهی نیز انتظارات شغلی افراد با نیاز‌های واقعی صنعت تناسب ندارد یا انگیزه و علاقه کافی در آنان مشاهده نمی‌شود.
مهربان با اشاره به استقبال مجموعه کشت و صنعت کوروش از جذب نیرو‌های جوان افزود: میانگین سنی کارکنان این مجموعه در سال ۱۳۹۴ کمتر از ۳۴ سال بود و همواره از پیوستن نیرو‌های جدید استقبال کرده‌ایم. به اعتقاد من، این وضعیت نشان می‌دهد که دانشجویان می‌توانند با شناخت بهتر فرصت‌های شغلی، مسیر حرفه‌ای خود را آگاهانه‌تر انتخاب کنند.
وی با بیان اینکه در مسیر حرفه‌ای خود مجموعه‌ای از تجربه‌ها، افتخارات و حسرت‌ها داشته است، یکی از مهم‌ترین نکات را ضرورت یادگیری مستمر دانست و گفت: یکی از حسرت‌های من این است که در دوران تحصیل، دانشجوی ممتاز و دارای معدل بالا نبودم؛ اما یکی از نقاط قوت مسیر حرفه‌ای‌ام این بوده که پس از فارغ‌التحصیلی، تلاش کردم مباحث مختلف مهندسی مکانیک را مرور کنم و از استادان و افراد مسلط به دانش تخصصی سؤال بپرسم. هیچ‌گاه پرسش‌هایم را بی‌پاسخ نگذاشتند و از این بابت قدردان آنان هستم.
مدیر کارخانه کشت و صنعت کوروش با انتقاد از برخی دیدگاه‌ها درباره بی‌فایده بودن تحصیلات دانشگاهی اظهار کرد: من هر آنچه امروز دارم، از دانشگاه و فرصت‌هایی است که مسیر تحصیلی در اختیارم قرار داده است. هنگام جذب نیرو نیز صرفاً به نام دانشگاه محل تحصیل افراد توجه نمی‌کنم، بلکه علاقه، میزان مسئولیت‌پذیری، توانایی یادگیری و عمق توجه آنان به کار برایم اهمیت دارد. دانشگاه، چه در مراکز پیشرو و چه در دانشگاه‌های مناطق دورافتاده با امکانات محدودتر، می‌تواند زمینه رشد افرادی توانمند را فراهم کند.
مهربان با اشاره به اهمیت علاقه‌مندی به مسائل علمی و مهندسی ادامه داد: حتی امروز، در ۴۷ سالگی، حل یک مسئله و رسیدن به پاسخ آن، به‌ویژه هنگامی که بتوان نتیجه محاسبات را با اندازه‌گیری‌های واقعی در صنعت تطبیق داد، برایم هیجان‌انگیز است. این علاقه به حل مسئله، یکی از عوامل مهمی بود که در مسیر دشوار اشتغال به من کمک کرد.
وی با تأکید بر گستردگی کاربرد‌های مهندسی مکانیک در صنایع مختلف بیان کرد: زمانی که وارد صنعت غذایی شدم، این پرسش برایم مطرح بود که آیا در چنین صنعتی فرصت مناسبی برای فعالیت تخصصی یک مهندس مکانیک وجود دارد یا خیر؛ اما تجربه حدود ۱۳ سال فعالیت در این حوزه نشان داد که دانش مهندسی مکانیک در بخش‌های مختلف صنعت غذایی، از طراحی و ساخت تجهیزات تا انتقال حرارت، سیالات، تهویه مطبوع و فرایند‌های تولید، کاربرد دارد.
مدیر کارخانه کشت و صنعت کوروش با اشاره به اهمیت دانش میان‌رشته‌ای افزود: یکی از حوزه‌های جذاب برای من، ارتباط میان مهندسی مکانیک و مهندسی برق است. درک حرکت ربات‌ها، ماشین‌های کنترل عددی و تجهیزات صنعتی، به شناخت سازوکار‌های مکانیکی و آشنایی با روش‌های کنترل حرکت نیاز دارد. این حوزه‌های میان‌رشته‌ای در حال توسعه‌اند و دانشجویان می‌توانند با تمرکز بر آنها، فرصت‌های بیشتری برای فعالیت تخصصی به دست آورند.
مهربان با اشاره به تجربه خود در زمینه ماشین‌های کنترل عددی و برنامه‌نویسی تجهیزات صنعتی گفت: از سال‌های ابتدایی ورود به بازار کار متوجه شدم که برای پیشرفت در برخی پروژه‌ها باید دانش خود را در زمینه برق و کنترل نیز توسعه دهم. همین موضوع باعث شد در کنار مهندسی مکانیک، یادگیری کنترل‌کننده‌ها و سامانه‌های برنامه‌پذیر را دنبال کنم. آشنایی با این حوزه‌ها کمک کرد ارتباط مؤثرتری با متخصصان رشته‌های دیگر برقرار کنم و مسائل را از زوایای مختلف ببینم.
وی با تأکید بر ضرورت یادگیری فراتر از سرفصل‌های دانشگاهی خاطرنشان کرد: دانشجویان باید به منابع و کتاب‌های دانشگاهی متکی باشند، اما به آنها محدود نمانند. مطالبی که در دانشگاه آموزش داده می‌شود، نقطه شروع ورود به یک حوزه تخصصی است و پایان مسیر مهندسی محسوب نمی‌شود. مهندس موفق در صنعت، فردی است که یادگیری را متوقف نکند و متناسب با نیاز‌های واقعی کار، دانش و مهارت خود را توسعه دهد.
کار عملی در دوران دانشجویی؛ مکمل دانش دانشگاهی
مدیر کارخانه کشت و صنعت کوروش در ادامه، انجام کار عملی و کارگاهی در دوران دانشجویی را یکی از مهم‌ترین توصیه‌های خود به دانشجویان دانست و گفت: دانشجویان نباید از انجام کار‌های کارگاهی و حتی فعالیت‌های کارگری در دوران تحصیل غافل شوند. این تجربه‌ها به آنان کمک می‌کند در کنار دانش علمی، با محیط واقعی کار و الزامات آن آشنا شوند. خودم نیز در دوران دانشجویی در چند مجموعه کارگری فعالیت کردم و از برخی از این تجربه‌ها حتی بدون دریافت دستمزد بهره بردم.
مهربان افزود: اگر دانشجویی با علاقه و انگیزه برای کارآموزی به یک مجموعه صنعتی مراجعه کند و در مسیر یادگیری و پیشرفت باشد، باید از حضور او استقبال کرد. البته کار عملی مستلزم صرف زمان، تحمل دشواری‌ها و پذیرش مسئولیت است و بدون علاقه‌مندی، استمرار در این مسیر دشوار خواهد بود.
هوش مصنوعی جایگزین تفکر مهندسی نیست؛ از فناوری‌های جدید برای حل مسئله استفاده کنید
وی توسعه مهارت‌های متناسب با فناوری‌های جدید را دومین توصیه خود به دانشجویان عنوان کرد و گفت: همان‌طور که در گذشته با ظهور فناوری‌هایی مانند موتور بخار نگرانی‌هایی درباره بیکاری مطرح می‌شد، امروز نیز درباره هوش مصنوعی و پردازش ابری نگرانی‌هایی وجود دارد. با این حال، افرادی که زودتر با فناوری‌های جدید آشنا می‌شوند و از آنها برای ارتقای توانایی‌های خود بهره می‌گیرند، می‌توانند از دیگران پیشی بگیرند.
مدیر کارخانه کشت و صنعت کوروش با اشاره به کاربرد هوش مصنوعی در فرایند‌های مهندسی تصریح کرد: اگر از ابزار‌هایی مانند چت‌جی‌پی‌تی و جمینای برای پاسخ‌گویی به مسائل استفاده می‌کنید، از آنها بخواهید مراحل حل مسئله را نیز توضیح دهند. در صنعت، زمانی که با یک مسئله واقعی و شرایط عملیاتی پیچیده مواجه می‌شویم، آنچه به حل مسئله کمک می‌کند، مهارت‌های مهندسی کسب‌شده در طول زمان است. ابزار‌های جدید می‌توانند به یادگیری و تحلیل کمک کنند، اما نباید انتظار داشته باشیم جایگزین توانایی فکری و دانش مهندسی ما شوند.
مهربان با اشاره به نمونه‌ای از مسائل صنعتی در حوزه انتقال حرارت و فرایند تولید روغن گفت: در شرایطی که در یک برج صنعتی، روغن آفتابگردان با دمای حدود ۲۴۰ درجه سانتی‌گراد و تحت فشار حدود دو میلی‌بار، نزدیک به خلأ کامل، در حال خروج است، ممکن است با نشتی مواجه شویم. در چنین شرایطی، دانش مهندسی و تجربه عملی برای تشخیص منشأ مشکل و انتخاب راهکار مناسب اهمیت دارد. از این رو، یادگیری فناوری‌های جدید باید در خدمت تقویت توانایی حل مسئله قرار گیرد.
ارتباط مؤثر با نیرو‌های صنعتی و نگاه میان‌رشته‌ای، رمز موفقیت مهندسان است
وی سومین توصیه خود را تقویت مهارت‌های ارتباطی دانست و بیان کرد: مهندسان جوان در ابتدای ورود به صنعت ممکن است با پرسش‌ها و انتقاد‌هایی از سوی کارگران و تکنسین‌ها مواجه شوند؛ برای مثال، ممکن است با برخی ابزار‌ها یا تجهیزات صنعتی آشنایی کافی نداشته باشند. من نیز در ابتدای مسیر حرفه‌ای خود این دشواری‌ها را تجربه کردم و یکی از دلایل آن، ناتوانی در برقراری ارتباط مؤثر با نیرو‌های کارگاهی بود.
مدیر کارخانه کشت و صنعت کوروش افزود: اگر مهندس جوان بتواند از همان ابتدای ورود، ارتباطی دوستانه، واقعی و مبتنی بر احترام با کارگران و تکنسین‌ها برقرار کند، زمینه تعامل مؤثرتر با محیط صنعت فراهم می‌شود. در مجموعه خود نیز تأکید کرده‌ام که کارکنان هنگام جدایی از سازمان، تجربیات ضمنی و آموخته‌های خود را ثبت کنند. بررسی این تجربه‌ها نشان می‌دهد افرادی که ارتباط عاطفی و حرفه‌ای مناسب‌تری با همکاران خود داشته‌اند، معمولاً دشواری کمتری را در محیط کار گزارش کرده‌اند.
مهربان با تأکید بر اهمیت توانایی حل مسئله در مهندسی اظهار کرد: حل مسئله در محیط دانشگاه ممکن است بر پایه محاسبات نظری، شرایط مرزی و فرمول‌های مرتبط با یک سازوکار انجام شود؛ اما در صنعت، عوامل دیگری نیز بر مسئله تأثیر می‌گذارند و مهندس باید بتواند این عوامل را شناسایی و مدیریت کند.
وی با اشاره به تجربه‌ای از طراحی و ساخت یک سامانه صنعتی برای جمع‌آوری نوار الیافی روی قرقره گفت: در یکی از پروژه‌ها، هدف این بود که نوار با نیرویی ثابت روی یک قرقره جمع شود. همکاران روس پیش‌تر سامانه‌ای مبتنی بر کلاچ طراحی کرده بودند تا با افزایش شعاع قرقره، گشتاور انتقالی نیز افزایش یابد؛ اما این راهکار در آزمایش‌ها عملکرد مطلوبی نداشت. علت آن بود که پدیده اصطکاک پیچیدگی‌های خاص خود را دارد و محاسبات مربوط به کلاچ نیز به‌سادگی قابل انجام نیست.
مدیر کارخانه کشت و صنعت کوروش ادامه داد: در ادامه، یکی از همکاران با تخصص مهندسی برق پیشنهاد کرد که به‌جای تکیه بر کلاچ، دور موتور کنترل و به‌تدریج کاهش داده شود تا جمع‌آوری نوار با سرعت مناسب انجام گیرد. این تجربه نشان داد که گاهی حل یک مسئله مهندسی به خروج از چارچوب اولیه، بهره‌گیری از دانش رشته‌های دیگر و بررسی راهکار‌های متفاوت نیاز دارد.
مهربان با اشاره به تجربه خود در طراحی و ساخت این سامانه افزود: در آن زمان، تمرکز من بیشتر بر محاسبات استاتیکی، تعیین ابعاد قطعات و بررسی مقاومت سازه در برابر وزن و بار‌های واردشده بود؛ اما با همکاری یک مهندس برق جوان، بررسی گزینه‌های موجود در بازار، انتخاب مواد مناسب و انجام آزمون و خطا، توانستیم سامانه‌ای بسازیم که مورد توجه قرار گرفت. این تجربه برای من اهمیت نگاه چندجانبه به مسائل مهندسی را روشن کرد.
وی با اشاره به پیشرفت ابزار‌های مهندسی در سال‌های اخیر خاطرنشان کرد: امروز مهندسان به حجم گسترده‌ای از اطلاعات، ابزار‌های هوش مصنوعی، پردازش ابری و نرم‌افزار‌های پیشرفته تحلیل مهندسی دسترسی دارند؛ ابزار‌هایی که در گذشته به دلیل محدودیت توان پردازشی رایانه‌ها، استفاده از آنها دشوارتر بود. اکنون شرایط برای فعالیت مهندسی و رقابت با کشور‌هایی که زودتر در این حوزه‌ها پیشرفت کرده‌اند، از جنبه دسترسی به ابزار‌ها مساعدتر شده است.
مدیر کارخانه کشت و صنعت کوروش در جمع‌بندی توصیه‌های خود به دانشجویان تأکید کرد: آنچه از یک دانشجو مهندسی توانمند می‌سازد، صرفاً دسترسی به ابزار‌ها و منابع علمی نیست، بلکه توانایی بهره‌گیری صحیح از این امکانات و داشتن انگیزه درونی برای یادگیری و حل مسائل است. مهندسی می‌تواند علاوه بر ایجاد فرصت‌های شغلی و درآمد، زمینه علاقه‌مندی، نظم فردی و رسیدگی مناسب به زندگی و خانواده را نیز فراهم کند؛ به شرط آنکه فرد نیاز‌ها را به‌درستی بشناسد و برای مسیر حرفه‌ای خود برنامه‌ریزی داشته باشد.