پایگاه خبری عصر همگرایی: در دنیایی که فرزندانمان زیر بمباران محرک‌های بیرونی و هویتی قرار دارند، چالش بزرگ تربیت، گذار از «کنترل از بیرون» به «انگیزه درونی» است.
حجت‌الاسلام والمسلمین علی کرمی به این پرسش کلیدی پاسخ می‌دهند که چگونه با هویت‌بخشی اصیل، تبدیل تخیل به تفکر، و شکوفاسازی عقلانیت، نسلی ریشه‌دار و خودجوش تربیت کنیم؛ متنی که تقدیم به نگاه دغدغه‌مند شما عزیزان می‌گردد.
پرسش:
برای تربیت دینی و زندگی فرزندانمان چه کنیم تا آن‌ها در مسیر ارزش‌ها و زندگی خود به جای وابستگی به تشویق یا کنترل بیرونی، دارای خودجوشی، انگیزه درونی و Self-Motivation باشند؟ همچنین در این زمینه چه کتاب‌هایی را پیشنهاد می‌کنید؟
چاه باید از خودش بجوشد
اولین و مهم‌ترین قدم برای ایجاد انگیزه درونی در فرزند، شکل‌گیری هویت‌شناسی با زبانی ساده است؛ به گونه‌ای که کودک و نوجوان خودش ارزش وجودی‌اش را کشف کند. به تعبیری معروف، «چاه باید از خودش بجوشد». اگر آبِ انگیزه و تربیت صرفاً با پایش و تذکر مداوم ما از بیرون تزریق شود، در غیاب والدین یا در سنین نوجوانی (۱۵ تا ۱۷ سالگی) که دسترسی به محیط خانه کمتر است، با بحران خشکسالی انگیزه مواجه خواهیم شد.
برای این منظور، در حوزه منابع مطالعاتی، کتاب «تفسیر ساده قرآن برای کودکان و نوجوانان» (که نمونه‌های بارز آن در مراکز اسلامی خارج از کشور از جمله واشنگتن نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد) منبع بسیار مناسبی برای پیوند دادن ذهن کودک با مبانی وحیانی است.
پرورش تخیل و تبدیل آن به تفکر
کودکان و نوجوانان سرشار از رؤیاپردازی و تخیلات گسترده هستند. راه دوم برای پویایی درونی این است که به جای سرکوب، این تخیلات را پرورش داده و به «تفکر ساختاریافته» تبدیل کنیم. برای نمونه، همان‌گونه که در فراق حضرت یوسف (ع)، حضرت یعقوب (ع) یک عمر با درد و رنج زیست تا به وصال رسید،ما نیز باید انتظار و یاد امام زمان (عج) را از سطح یک تخیل صرف، به دغدغه‌ای فکری، ذهنی و مسئولیت‌آفرین در جان فرزندان تبدیل کنیم.
در این زمینه، کتاب ارزشمند «تبدیل تخیل به تفکر» اثر علامه محمدتقی جعفری (که به زبان‌های انگلیسی و آلمانی نیز ترجمه شده و در مراکز اسلامی غرب قابل دسترسی است) راهنمای فوق‌العاده‌ای برای والدین و مربیان به شمار می‌آید.
احترام، بزرگواری و تقویت عقلانیت
نکته دیگر، رعایت حرمت و منزلت شخصیت فرزندان است؛ همان‌گونه که پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «الولد سید سبع سنین». اگر با فرزندان بزرگ‌منشانه صحبت کنیم و بزرگواری را پیش از رسیدن به سنین بالا در آن‌ها «حس» کنیم، این کرامت برایشان ملکه می‌شود و دیگر برای جلب توجه به نمایش‌گری، پز دادن یا بادکنک‌وار بزرگ شدن روی نمی‌آورند.
در همین راستا، کتاب خودِ ما با عنوان «پرورش فرزندان عاقل؛ مهارت‌های تربیت عقلانی» بر روی این اصل تأکید دارد که رشد عقلانیت، پایه اصلی شناخت‌شناسی است. همچنین از آثار ترجمه‌شده‌ی مفید در این حوزه که چارچوب شناخت‌شناختیِ سازگاری با رویکردهای دینی دارد، کتاب‌های پروفسور «آرون تی‌بک» نظیر «عشق هرگز کافی نیست» و «کودک هرگز کوچک نیست» است که به تفصیل به این راهکارها می‌پردازند.