پرداخت کمک هزینه های جدید دولت به مددجویان؛ از وام بلاعوض مسکن تا بیمه و درمان

پایگاه خبری تحلیلی عصر همگرایی:

طبق توضیحات سیدمهدی عبادی مدیرکل کمیته امداد استان مرکزی، ساختار و مأموریت این نهاد طی سال‌های گذشته از «کمک‌رسانی صرف» فاصله گرفته و به سمت «خودکفایی مددجویان» حرکت کرده است؛ رویکردی که هم کرامت خانواده‌ها را حفظ می‌کند و هم تلاش دارد چرخه فقر را متوقف کند. اکنون کمیته امداد در کنار پرداخت مستمری و کمک‌های معیشتی، خدمات گسترده‌ای شامل اشتغال‌زایی، مهارت‌آموزی، مسکن، درمان، حمایت تحصیلی، جهیزیه، مشاوره و بیمه را در اختیار جامعه هدف قرار می‌دهد.

یکی از واقعیت‌های مهم درباره جامعه مددجویی استان مرکزی، «سالمندی» آن است. به گفته مدیرکل کمیته امداد استان، حدود ۵۳ تا ۵۵ درصد مددجویان را سالمندان تشکیل می‌دهند؛ یعنی بخش بزرگی از خانواده‌های تحت حمایت، به دلیل سن بالا و کاهش توان کار، اساساً امکان ورود به بازار اشتغال را ندارند و نیازمند حمایت‌های پایدارتر و خدمات مراقبتی ویژه هستند.

در همین راستا، کمیته امداد استان مرکزی فقط در یک سال گذشته ۱۱ هزار و ۱۳۹ خدمت اختصاصی برای سالمندان ارائه داده تا بخشی از نیازهای خاص این گروه—از درمان و مراقبت تا حمایت‌های معیشتی—پوشش داده شود. این آمار نشان می‌دهد سیاست‌های توانمندسازی، در کنار توجه به کسانی که توان کار دارند، باید برای سالمندانی که توان اشتغال ندارند نیز «حمایت‌های مستمر و عزتمند» پیش‌بینی کند.

طبق آمار ارائه‌شده، در استان مرکزی ۴۱ هزار و ۸۹۹ خانواده تحت پوشش کمیته امداد هستند که جمعیت آن‌ها به ۷۱ هزار و ۹۱۹ نفر می‌رسد. ترکیب این خانواده‌ها نشان می‌دهد گروه‌های مختلفی به دلایل گوناگون وارد چرخه حمایت شده‌اند:

خانواده‌های دارای سرپرست سالمند: ۵۵.۹ درصد

زنان مطلقه تحت حمایت: ۱۵.۸ درصد

خانواده‌هایی که سرپرست در زندان دارند: ۱.۱ درصد

خانواده‌های تحت حمایت به دلیل فوت همسر: ۴.۹ درصد

این ارقام یادآوری می‌کند که مددجو بودن، همیشه به معنای بیکاری یا ناتوانی مطلق نیست؛ بسیاری از خانواده‌ها صرفاً بر اثر یک حادثه ناگهانی یا بحران خانوادگی، پشتوانه اقتصادی خود را از دست می‌دهند و نیاز دارند تا مدتی حمایت شوند و سپس به سمت ثبات و درآمد پایدار برگردند.

مستمری مددجویان چقدر است و یک خانواده در نهایت چه درآمد نقدی دارد؟

یکی از محورهای اصلی زندگی مددجویان، مستمری ماهانه است؛ رقمی که برای بسیاری از خانواده‌ها حداقلِ درآمد ثابت محسوب می‌شود. در بودجه امسال، روند افزایش مستمری با تغییر مهمی همراه شد: پیشنهاد اولیه افزایش ۳۰ درصدی بود اما در نهایت افزایش ۵۰ درصدی تصویب و از ابتدای سال اجرا شد.

بر اساس اعلام کمیته امداد استان مرکزی، میزان مستمری به تعداد اعضای خانوار وابسته است:

خانواده یک‌نفره: ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان

دو نفره: ۳ میلیون تومان

سه نفره: ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان

چهار نفره: ۵ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان

پنج نفره و بیشتر: ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان

از آنجا که اغلب مددجویان در دهک‌های یک تا سه قرار دارند، یارانه ۴۰۰ هزار تومانی نیز به آن‌ها تعلق می‌گیرد. بنابراین یک خانواده پنج‌نفره، علاوه بر مستمری، حدود ۲ میلیون تومان یارانه هم دریافت می‌کند و مجموع درآمد نقدی قطعی آن می‌تواند به حدود ۸ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان در ماه برسد. البته کمیته امداد تاکید دارد این فقط «حمایت نقدی» است و در کنار آن ده‌ها نوع خدمت درمانی، عمرانی، فرهنگی، آموزشی و حمایتی نیز ارائه می‌شود.

وام اشتغال مددجویان کمیته امداد چقدر است و چه کسانی آن را می‌گیرند؟

برای مددجویانی که توان کار دارند، مهم‌ترین مسیر خروج از چرخه حمایت، اشتغال است. در استان مرکزی، کمیته امداد یکی از بازیگران اصلی پرداخت تسهیلات اشتغال خرد و خانگی معرفی شده و نقش آن در شاخص‌های اشتغال استان اثرگذار عنوان می‌شود.

طبق آمار سال گذشته، کمیته امداد استان مرکزی ۴۳۹ میلیارد تومان وام اشتغال به ۲ هزار و ۷۲۱ نفر پرداخت کرده است. این یعنی وام اشتغال به‌صورت «یک رقم ثابت برای همه» نیست، بلکه بسته به طرح، نوع فعالیت، توانمندی فرد، ظرفیت بازار و مدل اجرا، می‌تواند متفاوت باشد. هدف این تسهیلات، راه‌اندازی کسب‌وکارهای کوچک، خانگی و زودبازده یا تکمیل حلقه‌های درآمدی مددجویان است؛ به‌خصوص برای خانواده‌هایی که امکان اشتغال تمام‌وقت بیرون از خانه را ندارند.

در کنار پرداخت وام، مسیر مهارت‌آموزی نیز فعال است. افرادی که علاقه به کار دارند اما مهارت ندارند، از طریق قرارداد با فنی‌وحرفه‌ای و جهاد دانشگاهی، آموزش رایگان می‌بینند. سپس یا به کارگاه‌ها و کارخانه‌ها معرفی می‌شوند یا برای راه‌اندازی کار شخصی، تسهیلات دریافت می‌کنند. این مسیر برای جوانان خانواده‌های مددجو نیز اهمیت ویژه دارد، چون مهارت‌آموزی از سن پایین می‌تواند آینده اقتصادی خانواده را تغییر دهد.

یکی از تجربه‌های اشتغال‌زا برای مددجویان استان مرکزی، طرح پنل خورشیدی است؛ طرحی که هم درآمد پایدار ایجاد می‌کند و هم به حل مسئله انرژی کمک می‌زند. به گفته مدیرکل کمیته امداد استان، سال گذشته تعهد استان تولید ۱.۵ مگاوات برق از پنل‌های خورشیدی مددجویی بود اما این رقم به ۱.۷ مگاوات رسید و ۲۶۱ پنل خورشیدی روی پشت‌بام منازل مددجویان نصب شد.

تسنیم نوشت : اهمیت این طرح برای مددجویان زمانی پررنگ‌تر می‌شود که بدانیم تعداد زیادی از جامعه هدف، زنان سرپرست خانواری هستند که به دلیل داشتن فرزند کوچک یا محدودیت‌های خانوادگی و اجتماعی، امکان کار بیرون از خانه را ندارند. پنل خورشیدی می‌تواند درآمد را «به داخل خانه» بیاورد؛ بدون اینکه مادر مجبور شود فرزندان را تنها بگذارد یا درگیر رفت‌وآمدهای روزانه شود.

از سوی دیگر، مشکل بزرگی وجود دارد: بسیاری از مددجویان «مستاجر» هستند و نصب پنل روی خانه اجاره‌ای، پایدار نیست. راهکار کمیته امداد برای این گروه، اجرای مدل «تجمیع نیروگاه‌ها» بوده است؛ به‌طوری که در گام اول، ۶۰۰ زن سرپرست خانوار و مددجوی بیمار در اراک ثبت‌نام شدند تا بدون وابستگی به سقف خانه اجاره‌ای، از فرصت درآمدی نیروگاه خورشیدی بهره‌مند شوند.

مسکن مددجویی؛ اجاره، ودیعه و ترمیم خانه‌های فرسوده

مسکن از اصلی‌ترین دغدغه‌های مددجویان است. در استان مرکزی، کمیته امداد خدمات مسکن را به دو دسته تقسیم کرده: خانواده‌هایی که مسکن دارند اما خانه نیازمند تعمیر یا بازسازی است، و خانواده‌هایی که مستاجرند و به کمک اجاره و ودیعه نیاز دارند.

در همین چارچوب، ۱۶ هزار و ۲۰۶ خدمت کمک‌هزینه اجاره مسکن به مددجویان مستاجر ارائه شده است. همچنین در طرح ودیعه مسکن، تا این لحظه ۴۹۸ خانواده توانسته‌اند تسهیلات دریافت کنند تا وضعیت سکونت‌شان تثبیت شود. این اقدام برای مددجویان اهمیت حیاتی دارد، چون بی‌ثباتی مسکن می‌تواند کل برنامه توانمندسازی (اشتغال، تحصیل فرزندان، درمان) را مختل کند.

بیمه و امنیت اجتماعی برای مددجویان؛ به‌ویژه زنان سرپرست خانوار

به گفته مدیرکل کمیته امداد استان، همه مددجویان از پوشش بیمه‌ای برخوردارند: روستاییان از بیمه روستایی و شهری‌ها از بیمه سلامت. اما یکی از اقدامات برجسته‌تر، بیمه اجتماعی زنان سرپرست خانوار است. اکنون ۱,۲۲۰ زن سرپرست خانوار در استان تحت پوشش بیمه تامین اجتماعی قرار گرفته‌اند و حق بیمه آن‌ها توسط کمیته امداد پرداخت می‌شود؛ اقدامی که حتی باعث شده برخی از این زنان به سن بازنشستگی برسند و مانند سایر بیمه‌شدگان، مستمری تامین اجتماعی دریافت کنند و از چرخه حمایت مستقیم خارج شوند.

زندگی مددجویان فقط به معیشت روزمره محدود نیست؛ آینده فرزندان، نقطه کلیدی شکستن چرخه فقر است. کمیته امداد استان مرکزی اعلام کرده از ۹,۶۵۲ دانش‌آموز و ۷۸۱ دانشجو حمایت می‌کند. همچنین ۲,۹۲۶ نفر از مددجویان در قالب اردوهای آموزشی، تفریحی و زیارتی اعزام شده‌اند.

در میان فرزندان تحت حمایت، ۳۴۳ استعداد برتر شناسایی شده‌اند؛ نکته‌ای که پیام روشنی دارد: فقر مالی به معنای نبود استعداد یا ظرفیت اجتماعی نیست. سیاست کمیته امداد در این بخش، حمایت مادی و معنوی با حفظ کرامت خانواده است؛ یعنی کمک‌ها انجام می‌شود اما برچسب‌زنی رسانه‌ای و آشکارسازی هویت مددجویی افراد، تا حد امکان پرهیز می‌شود.