پایگاه خبری عصر همگرایی:
تفاوت میان حقوق و مزایای بازنشستگان صندوق‌های مختلف، یکی از مسائل مطرح در نظام بازنشستگی کشور است. در حالی که بازنشستگان تأمین اجتماعی، کشوری و لشکری هرکدام بر اساس قوانین و مقررات متفاوتی مستمری دریافت می‌کنند، بخشی از بازنشستگان معتقدند این تفاوت‌ها به نابرابری در برخورداری از خدمات رفاهی، درمانی و حمایت‌های معیشتی منجر شده است.
در این میان، وضعیت افرادی که در طول دوران خدمت از یک صندوق بازنشستگی به صندوق دیگری منتقل شده‌اند، پیچیدگی بیشتری دارد. این گروه ممکن است بخشی از سابقه خدمت خود را با پرداخت حق بیمه به تأمین اجتماعی سپری کرده باشند، اما در زمان بازنشستگی تحت پوشش صندوق دیگری قرار گرفته باشند.
یکی از بازنشستگان خدمات کشوری در پیامی به خبرکده با درخواست رسیدگی به این موضوع نوشته است:
«ما بازنشسته‌های خدمات کشوری دوست داریم تبعیض را بردارید و ما را با تأمین اجتماعی ادغام کنید. حق ما خیلی ضایع شده است. سال ۶۰ ما تأمین اجتماعی بودیم، ما را خدمات کشوری کردند.»
این اظهارنظر، روایتی فردی از تغییر صندوق بازنشستگی است و به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که در سال ۱۳۶۰ انتقال عمومی و اجباری بازنشستگان از تأمین اجتماعی به خدمات کشوری انجام شده باشد. با این حال، موضوعی را مطرح می‌کند که بررسی آن نیازمند مراجعه به سوابق استخدامی، مقررات زمان انتقال و وضعیت فعلی حقوق بازنشستگی است.
چرا برخی بازنشستگان خواستار ادغام با تأمین اجتماعی هستند؟
درخواست انتقال به سازمان تأمین اجتماعی الزاماً به این معنا نیست که مستمری تمام بازنشستگان این سازمان بیشتر از بازنشستگان کشوری است.
میزان حقوق در هر دو صندوق تحت تأثیر سابقه خدمت، مبنای پرداخت کسور بازنشستگی، احکام حقوقی و قوانین مربوط تعیین می‌شود. به همین دلیل، ممکن است یک بازنشسته کشوری دریافتی بیشتری از بازنشسته تأمین اجتماعی داشته باشد یا وضعیت برعکس باشد.
با وجود این، تفاوت در مقررات افزایش حقوق، خدمات درمانی، بیمه تکمیلی، تسهیلات رفاهی و شیوه محاسبه برخی مزایا می‌تواند احساس نابرابری را در میان گروه‌هایی از بازنشستگان تقویت کند.
برای کسانی که سابقه عضویت در صندوق تأمین اجتماعی داشته‌اند، مسئله دیگری نیز مطرح است: آیا انتقال آنان به صندوق بازنشستگی کشوری با رعایت کامل حقوق بیمه‌ای و مزایای قانونی انجام شده است؟
پاسخ به این پرسش برای همه افراد یکسان نیست و باید بر اساس سوابق هر بازنشسته بررسی شود.
قانون درباره انتقال بازنشستگان از یک صندوق به صندوق دیگر چه می‌گوید؟
قانون نقل‌وانتقال سوابق بیمه یا کسور بازنشستگی بین صندوق‌های بازنشستگی و تجمیع سوابق بیمه‌ای اشخاص که در سال ۱۴۰۲ تصویب شد، سازوکاری برای انتقال سوابق بیمه‌ای میان صندوق‌ها پیش‌بینی کرده است.
بر اساس این قانون، افرادی که به دلیل تغییر وضعیت استخدامی، انتقال، استعفا یا برخی تغییرات ساختاری، عضو صندوق بازنشستگی جدیدی شده‌اند، در صورت برخورداری از شرایط قانونی امکان انتقال سوابق بیمه‌ای خود را دارند.
اما محدودیت مهمی نیز در همین قانون وجود دارد.
مطابق تبصره یک ماده ۲، انتقال کسور و سوابق بازنشستگی از صندوق پرداخت‌کننده مستمری به صندوق دیگر، پس از برقراری حقوق بازنشستگی ممنوع است.
بنابراین، انتقال گروهی بازنشستگان فعلی صندوق کشوری به سازمان تأمین اجتماعی، با استناد به مقررات عادی نقل‌وانتقال سوابق، امکان‌پذیر نیست و به ایجاد مبنای قانونی جداگانه نیاز دارد.
آیا دولت می‌تواند صندوق بازنشستگی کشوری را با تأمین اجتماعی ادغام کند؟
بحث ادغام صندوق‌های بازنشستگی با انتقال سوابق بیمه‌ای افراد تفاوت اساسی دارد.
انتقال سوابق معمولاً به وضعیت یک بیمه‌شده مربوط می‌شود، اما ادغام صندوق‌ها مستلزم تصمیم‌گیری درباره دارایی‌ها، بدهی‌ها، ذخایر بیمه‌ای، تعهدات مستمری و ساختار مدیریتی است.
صندوق بازنشستگی کشوری و سازمان تأمین اجتماعی از نظر منابع مالی، جامعه تحت پوشش و مقررات بیمه‌ای یکسان نیستند. به همین دلیل، ادغام احتمالی آن‌ها نمی‌تواند صرفاً به تغییر نام صندوق پرداخت‌کننده حقوق محدود شود.
در قانون برنامه هفتم پیشرفت، موضوع اصلاح ساختار صندوق‌های بازنشستگی و کاهش ناترازی مالی آن‌ها مورد توجه قرار گرفته است.
ماده ۲۸ این قانون مجموعه‌ای از تکالیف را برای اصلاح وضعیت مالی و مدیریتی صندوق‌های کشوری، لشکری، تأمین اجتماعی و سایر صندوق‌ها تعیین کرده است. با این حال، این ماده به‌خودی‌خود به معنای تصویب ادغام عمومی صندوق بازنشستگی کشوری با سازمان تأمین اجتماعی نیست.
تکلیف بازنشستگانی که پیش از این عضو تأمین اجتماعی بوده‌اند چیست؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های این مطالبه به بازنشستگانی مربوط می‌شود که معتقدند تغییر صندوق بیمه‌ای آنان در سال‌های گذشته باعث کاهش حقوق یا از دست رفتن برخی مزایا شده است.
برای بررسی این ادعا، لازم است مشخص شود فرد در زمان انتقال تحت چه مقررات استخدامی قرار داشته، چه میزان سابقه بیمه‌پردازی در صندوق قبلی ثبت شده و آیا کسور بازنشستگی او به صندوق جدید منتقل شده است یا خیر.
همچنین باید بررسی شود که انتقال صندوق با درخواست فرد، تغییر وضعیت استخدامی یا بر اساس یک تصمیم اداری و قانونی انجام شده است.
اگر در این فرایند حقوق قانونی فرد رعایت نشده باشد، موضوع می‌تواند از مسیرهای اداری و حقوقی متناسب با ماهیت پرونده پیگیری شود.
البته سابقه عضویت در تأمین اجتماعی به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که انتقال به صندوق کشوری موجب زیان مالی شده است. برای احراز چنین موضوعی باید مستمری و مزایای برقرارشده با حقوق قانونی قابل مطالبه فرد مقایسه شود.
آیا یکسان‌سازی حقوق بازنشستگان بدون ادغام صندوق‌ها ممکن است؟
رفع تفاوت‌های ناموجه میان بازنشستگان لزوماً نیازمند ادغام صندوق‌های بازنشستگی نیست.
دولت و مجلس می‌توانند در چارچوب قوانین، برای اصلاح برخی خدمات رفاهی، بهبود پوشش درمانی و بازنگری در مقررات مربوط به حمایت‌های معیشتی تصمیم‌گیری کنند.
در عین حال، باید میان یکسان‌سازی خدمات و یکسان‌سازی مبلغ مستمری تفاوت گذاشت.
پرداخت مستمری در نظام بیمه‌ای با عواملی مانند سابقه بیمه‌پردازی و مبنای محاسبه حقوق ارتباط دارد. بنابراین، پرداخت مبلغ یکسان به تمام بازنشستگان، بدون توجه به تفاوت سوابق و مقررات، موضوعی متفاوت از رفع تبعیض در دسترسی به خدمات رفاهی و درمانی است.
آنچه در این زمینه اهمیت دارد، شفافیت در معیارهای پرداخت و امکان بررسی مواردی است که بازنشستگان آن‌ها را مصداق تضییع حقوق خود می‌دانند.
بازنشستگان برای پیگیری حقوق خود به کجا مراجعه کنند؟
بازنشستگانی که سابقه بیمه‌پردازی در دو صندوق دارند یا معتقدند تغییر صندوق باعث تضییع حقوق آنان شده است، می‌توانند ابتدا سوابق بیمه‌ای، حکم بازنشستگی و مدارک مربوط به انتقال کسور خود را بررسی کنند.
درخواست بررسی سابقه و نحوه محاسبه مستمری باید از صندوق بازنشستگی مربوط آغاز شود. در صورت وجود اختلاف بر سر تصمیم اداری یا اجرای مقررات، استفاده از مسیرهای قانونی اعتراض نیز بسته به ماهیت موضوع امکان‌پذیر خواهد بود.
برای بازنشستگان کشوری، درگاه رسمی صندوق بازنشستگی کشوری یکی از مراجع دریافت اطلاعات و دسترسی به خدمات صندوق است.
همچنین بازنشستگانی که خواستار تغییر عمومی مقررات یا ایجاد امکان انتخاب صندوق هستند، باید توجه داشته باشند که چنین مطالبه‌ای فراتر از رسیدگی به یک پرونده فردی است و به تصمیم‌گیری در سطح قانون‌گذاری و سیاست‌گذاری نظام بازنشستگی ارتباط دارد.
مطالبه‌ای که به پاسخ روشن مسئولان نیاز دارد
درخواست بازنشستگان خدمات کشوری برای رفع تبعیض و بررسی امکان ادغام با تأمین اجتماعی، مسئله‌ای است که ابعاد حقوقی، اجتماعی و اقتصادی دارد.
برای بازنشسته‌ای که دهه‌ها پیش از یک صندوق به صندوق دیگر منتقل شده، پرسش اصلی ممکن است این باشد که آیا تمامی سوابق و حقوق بیمه‌ای او در زمان انتقال به‌درستی محاسبه شده است یا خیر.
در مقابل، برای گروه دیگری از بازنشستگان، مسئله اصلی میزان مستمری، هزینه‌های درمان و تفاوت در خدمات رفاهی صندوق‌هاست.
این دو مطالبه، هرچند به یکدیگر ارتباط دارند، الزاماً راه‌حل یکسانی ندارند.
بر اساس قوانین موجود، انتقال مستمری‌بگیران از صندوق پرداخت‌کننده حقوق به صندوق دیگر با محدودیت قانونی روبه‌رو است. با این حال، این محدودیت مانع از بررسی سوابق انتقال‌های قدیمی، رسیدگی به اشتباهات احتمالی در محاسبه حقوق و اصلاح مقررات در آینده نیست.
اکنون پرسش مهم آن است که آیا نهادهای مسئول برای بررسی وضعیت بازنشستگانی که در دهه‌های گذشته صندوق بیمه‌ای آنان تغییر کرده، سازوکار مشخصی در اختیار دارند و آیا امکان شناسایی و جبران موارد احتمالی تضییع حقوق وجود دارد؟
پاسخ روشن به این پرسش‌ها می‌تواند به تعیین تکلیف بخشی از مطالبات قدیمی بازنشستگان کمک کند؛ مطالباتی که برای صاحبان آن‌ها فقط به مبلغ حقوق ماهانه محدود نمی‌شود، بلکه با سال‌ها سابقه خدمت و انتظار برای برخورداری از حقوق قانونی پیوند خورده است.