پایگاه خبری عصر همگرایی: گروه اقتصاد، طرح کالابرگ الکترونیکی که با هدف حمایت از معیشت خانوارها و جبران آثار حذف ارز ترجیحی اجرا شد، اکنون با دو موضوع مهم افزایش اعتبار و بازنگری در فهرست مشمولان روبه‌رو است. در حالی که دولت برنامه افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ برای گروهی از خانوارها را دنبال می‌کند، احتمال حذف برخی دریافت‌کنندگان با هدف اختصاص منابع بیشتر به اقشار کم‌درآمد نیز مطرح شده است. در همین زمینه، موضوع حذف سه دهک بالای درآمدی از فهرست مشمولان مورد بررسی قرار گرفته؛ تصمیمی که در صورت اجرا می‌تواند جمعیت قابل‌توجهی را از دریافت این حمایت محروم کند. با این حال، کمیسیون اجتماعی مجلس در نشست اخیر خود با وزیر رفاه مخالفتش را با حذف دریافت‌کنندگان اعلام کرده است.
افزایش ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ برای ۴۴ میلیون نفر
فضل‌الله رنجبر، سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس، در تشریح نشست اعضای این کمیسیون با احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، درباره آخرین وضعیت کالابرگ اعلام کرد که برای حداکثر ۴۴ میلیون نفر افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار در نظر گرفته شده است.
به گفته وی، تاکنون حدود ۳۵ میلیون نفر فرم خوداظهاری را تکمیل کرده‌اند و پرداخت اعتبار افزایش‌یافته به این گروه از ۱۵ آبان‌ماه آغاز می‌شود. همچنین افرادی که پس از این مرحله فرم خوداظهاری را تکمیل کنند، تا سقف ۴۴ میلیون نفر امکان بهره‌مندی از افزایش اعتبار را خواهند داشت.
بیماران صعب‌العلاج، حدود ۱۸ میلیون نفر از افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی، زنان سرپرست خانوار و سایر اقشار ضعیف از نظر درآمدی، در کنار افرادی که فرم خوداظهاری را تکمیل کرده‌اند، از جمله مشمولان افزایش اعتبار هستند.
فرصت مجدد جاماندگان برای ثبت‌نام افزایش کالابرگ
در کنار افرادی که فرم خوداظهاری را تکمیل کرده‌اند، برای گروهی از جاماندگان مرحله نخست نیز فرصت مجددی در نظر گرفته شده است. بر اساس اعلام معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، افرادی که پیامک دعوت به ثبت‌نام را دریافت کرده‌اند، اما موفق به تکمیل فرم خوداظهاری نشده‌اند، می‌توانند در مهلت جدید اطلاعات خود را ثبت کنند.
این افراد پس از دریافت پیامک اطلاع‌رسانی جدید، حداکثر یک هفته تا ۱۰ روز فرصت خواهند داشت به پنجره ملی خدمات دولت هوشمند یا سامانه دولت من مراجعه و فرم خوداظهاری را تکمیل کنند. اطلاعات ثبت‌شده نیز پس از بررسی و تطبیق با داده‌های رسمی دولت، برای تعیین وضعیت مشمولیت افزایش اعتبار مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
البته وضعیت افرادی که در مرحله نخست هیچ پیامکی دریافت نکرده‌اند، متفاوت است. این گروه در فراخوان مجدد فعلی قرار ندارند و باید منتظر اعلام فراخوان جداگانه دولت باشند. به گفته مسئولان وزارت رفاه، با تأمین منابع مالی لازم، امکان ثبت اطلاعات سایر متقاضیان نیز فراهم خواهد شد و در صورت احراز شرایط، افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار به آن‌ها اختصاص می‌یابد.
حذف کدام خانوارها از فهرست کالابرگ بررسی می‌شود؟
در کنار برنامه افزایش اعتبار، دولت موضوع بازنگری در فهرست دریافت‌کنندگان کالابرگ را نیز در دستور بررسی قرار داده است. هدف از این اقدام، شناسایی خانوارهایی عنوان می‌شود که از نظر اقتصادی در گروه‌های برخوردار قرار دارند تا منابع حمایتی بیشتر به اقشار کم‌درآمد اختصاص پیدا کند.
در همین زمینه، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور پیش‌تر بر ضرورت اختصاص منابع حمایتی به خانواده‌های نیازمند به جای افراد بی‌نیاز تأکید کرده بود. اکنون نیز طبق توضیحات سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس، دولت در حال بررسی روش‌ها و معیارهای جدید برای حذف یا نگهداشت دریافت‌کنندگان است.
رنجبر در این باره گفت که شاخص‌هایی مانند درآمد، هزینه ماهانه هر نفر و وضعیت مالکیت خودروهای با ارزش بیش از ۶ میلیارد تومان برای شناسایی افراد کمتر نیازمند در حال بررسی است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده نیز یکی از سناریوهای مطرح‌شده، حذف سه دهک بالای درآمدی از فهرست مشمولان کالابرگ است.
با این حال، هنوز معیارهای نهایی و سازوکار اجرایی این تصمیم مشخص نشده و نمی‌توان حذف گروه مشخصی از خانوارها را قطعی دانست.
حذف سه دهک بالای درآمدی از کالابرگ چه تعداد را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟
احتمال حذف سه دهک بالای درآمدی از فهرست دریافت‌کنندگان کالابرگ، یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده درباره آینده این طرح است. بر اساس برآوردهای منتشرشده، در صورت اجرای این سیاست، حدود ۳۰ درصد جمعیت کشور و دست‌کم ۵۰ درصد جمعیت استان تهران ممکن است از دریافت کالابرگ محروم شوند.
این موضوع در حالی مطرح است که از دی‌ماه سال گذشته، دامنه اجرای طرح به تمام خانوارهای ایرانی ساکن کشور، بدون محدودیت دهک درآمدی، گسترش یافت. در واقع، سیاست اولیه دولت بر برخورداری عمومی خانوارها از این حمایت استوار بود؛ اما افزایش هزینه‌های اجرای طرح و محدودیت منابع مالی، ضرورت بازنگری در نحوه توزیع اعتبار را مطرح کرده است.
موافقان حذف دهک‌های بالای درآمدی معتقدند با محدود کردن دامنه مشمولان، منابع بیشتری برای افزایش حمایت از خانوارهای کم‌درآمد فراهم می‌شود. در مقابل، منتقدان هشدار می‌دهند که اگر شناسایی خانوارهای برخوردار با دقت کافی انجام نشود، ممکن است خانواده‌هایی که همچنان با مشکلات معیشتی روبه‌رو هستند نیز از دریافت کالابرگ محروم شوند.
معیارهای حذف کالابرگ چیست؟
یکی از مهم‌ترین مسائل در اجرای احتمالی طرح حذف مشمولان، تعیین معیارهای دقیق برای شناسایی خانوارهای برخوردار است. بر اساس سازوکارهای مورد بررسی، اطلاعات اقتصادی خانوارها از جمله درآمد، گردش حساب‌های بانکی، ارزش املاک و خودرو و سایر دارایی‌ها می‌تواند در ارزیابی وضعیت مالی افراد مورد استفاده قرار گیرد.
در این میان، وضعیت مالکیت خودروهای با ارزش بیش از ۶ میلیارد تومان نیز از جمله شاخص‌هایی است که رنجبر به آن اشاره کرده است. با این حال، بررسی یک شاخص به‌تنهایی نمی‌تواند معیار دقیقی برای تشخیص توان اقتصادی خانوار باشد؛ چراکه ممکن است گردش مالی بالا ناشی از دریافت وام، انتقال پول میان حساب‌ها یا انجام معاملات باشد و ارتباط مستقیمی با درآمد واقعی فرد نداشته باشد.
همچنین افزایش ارزش یک دارایی مانند مسکن یا خودرو لزوماً به معنای برخورداری خانوار از درآمد نقدی کافی برای تأمین هزینه‌های زندگی نیست. از این رو، تعداد اعضای خانواده، هزینه‌های ضروری، درآمد واقعی و قدرت خرید نیز باید در کنار سایر اطلاعات اقتصادی مورد توجه قرار گیرد.
مخالفت مجلس با حذف مشمولان کالابرگ
موضوع حذف افراد کمتر نیازمند از فهرست کالابرگ در نشست کمیسیون اجتماعی مجلس با وزیر رفاه نیز مورد بررسی قرار گرفت. رنجبر با اشاره به جمع‌بندی این نشست اعلام کرد که اعضای کمیسیون اجتماعی با حذف افراد از فهرست مشمولان مخالف هستند و قرار است نظر رسمی خود را در قالب نامه‌ای به سران قوا اعلام کنند.
نگرانی اصلی نمایندگان، احتمال خطا در شناسایی وضعیت اقتصادی خانوارها و حذف افرادی است که با وجود قرار گرفتن در دهک‌های بالاتر، همچنان به حمایت معیشتی نیاز دارند. در سال‌های گذشته نیز برخی خانوارها نسبت به تغییر دهک درآمدی خود به دلیل گردش‌های مالی غیرمرتبط با درآمد واقعی اعتراض داشته‌اند. برای مثال، واریز تسهیلات بانکی یا جابه‌جایی مبالغ میان حساب‌های مختلف ممکن است در صورت نبود بررسی دقیق، تصویر متفاوتی از توان مالی افراد ایجاد کند.
در مجموع، اگرچه دولت به دنبال هدفمند کردن حمایت‌های معیشتی و اختصاص منابع بیشتر به خانوارهای کم‌درآمد است، اما نحوه شناسایی افراد برخوردار و جلوگیری از حذف اشتباه خانوارهای نیازمند همچنان از چالش‌های اصلی این سیاست به شمار می‌رود. تا زمان نهایی شدن ضوابط و اعلام رسمی دولت نیز حذف سه دهک بالای درآمدی یا سایر گروه‌ها از فهرست دریافت‌کنندگان کالابرگ قطعی نیست.