پایگاه خبری عصر همگرایی: اقتصادجهان – آناهیتا محب‌علی؛ اگر فکر می‌کنید تنگه هرمز فقط به‌دلیل عبور نفتکش‌ها و اهمیت آن در صادرات و واردات، یک اهرم فشار راهبردی است، آنچه در اعماق دریاست را در نظر نگرفتید. در اعماق آب‌های این گذرگاه، شبکه‌ای از ارتباطات جریان دارد که کشور‌های منطقه را به اقتصاد دیجیتال جهان متصل می‌کند.
از تراکنش‌های مالی و تجارت بین‌المللی گرفته تا خدمات ابری و زیرساخت‌های هوش مصنوعی، بخش مهمی از فعالیت‌های اقتصادی به عبور سریع و پایدار داده‌ها وابسته است. حالا تصور کنید درگیری نظامی، این مسیر‌های ارتباطی را هم تهدید کند؛ آیا پیامدهای بحران تنگه هرمز می‌تواند از بازار انرژی فراتر برود و به اقتصاد دیجیتال برسد؟
کابل‌های اینترنت زیردریایی چگونه کار می‌کنند؟
اینترنت برای بسیاری از افراد با مودم، دکل مخابراتی و ماهواره تداعی می‌شود؛ اما بخش عمده ارتباطات بین‌المللی از مسیری می‌گذرد که دیده نمی‌شود: کابل‌های فیبر نوری مستقر در بستر دریا‌ها و اقیانوس‌ها.
این کابل‌ها رشته‌های بسیار ظریف فیبر نوری را درون لایه‌های محافظ جای می‌دهند و با استفاده از پالس‌های نوری، حجم عظیمی از داده‌ها را میان قاره‌ها منتقل می‌کنند. وقتی یک پیام از خاورمیانه به اروپا می‌رود، یک تماس تصویری برقرار می‌شود یا اطلاعات مالی میان دو کشور مبادله می‌شود، می‌توان گفت بخشی از این ارتباط از طریق همین کابل‌ها انجام شود. بر اساس اطلاعات اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU)، کابل‌های زیردریایی حدود ۹۹ درصد ترافیک اینترنت جهان را حمل می‌کنند.
چه کشور‌هایی از این کابل‌ها استفاده می‌کنند و این شبکه‌ها چه مسیری دارند؟
تنگه هرمز در محل اتصال خلیج فارس به دریای عمان و آب‌های آزاد قرار دارد. کابل‌های ارتباطی این منطقه، کشور‌های حاشیه خلیج فارس را به شبکه‌های بزرگ‌تر ارتباطی در آسیا، آفریقا و اروپا متصل می‌کنند. در گزارش توضیحی رویترز در ۲۸ آوریل ۲۰۲۶ (اردیبهشت ۱۴۰۵)، سه سامانه مهم ارتباطی در این منطقه معرفی شده‌اند:
سامانه AAE-۱؛ اتصال آسیا به اروپا
این شبکه جنوب شرق آسیا را از مسیر خاورمیانه و مصر به اروپا متصل می‌کند و نقاط اتصال آن در منطقه شامل امارات متحده عربی، عمان، قطر و عربستان سعودی است. بنابراین، اختلال در بخشی از این مسیر می‌تواند بر ارتباطات میان چندین بازار تأثیر بگذارد.
سامانه FALCON؛ پیوند هند با خلیج فارس
این شبکه هند و سریلانکا را به کشور‌های منطقه خلیج فارس و بخش‌هایی از آفریقا و مصر متصل می‌کند. اهمیت آن در ایجاد مسیر‌های ارتباطی میان جنوب آسیا و بازار‌های منطقه‌ای است.
سامانه GBI؛ شبکه ارتباطی خلیج فارس
این سامانه برای اتصال کشور‌های منطقه خلیج فارس و پیوند آنها با شبکه‌های بین‌المللی طراحی شده است و ایران نیز در شبکه ارتباطی آن قرار دارد.
قابل ذکر است که کشور‌های امارات‌متحده و عربستان سعودی در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در مراکز داده، خدمات ابری و هوش مصنوعی انجام داده‌اند. طبق گزارش تریدینگ‌ویو در اول آبان‌ماه، تعداد بیش از ۱۷۴ پروژه فعال مراکز داده با سرمایه‌گذاری مجموعاً بیش از ۹۳ میلیارد دلار در کشور‌های عضو شورای همکاری خلیج فارس در جریان است. فعالیت این زیرساخت‌ها به ارتباطات پرسرعت و پایدار وابسته است؛ ارتباطاتی که بخشی از آنها از طریق کابل‌های زیردریایی برقرار می‌شود.
به همین دلیل، هرگونه اختلال گسترده در این شبکه‌ها می‌تواند علاوه بر کاربران عادی، شرکت‌های فناوری، مؤسسات مالی و کسب‌وکار‌های بین‌المللی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
آیا قطع این کابل‌ها اینترنت جهان را از کار می‌اندازد؟
طبق گزارش رویترز در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ (آبان ۱۴۰۵)، آلن مولدین، مدیر پژوهش شرکت تله جئوگرافی، برآورد کرده است که کمتر از یک درصد پهنای باند بین‌المللی از تنگه هرمز عبور می‌کند. در نتیجه، قطع کابل‌های این گذرگاه به‌تنهایی احتمالاً اینترنت جهان را از کار نمی‌اندازد.
از سوی دیگر، محدود بودن اثر جهانی به معنای محدود بودن خسارت منطقه‌ای نیست. اگر چند کابل مهم به‌طور هم‌زمان آسیب ببینند، کشور‌های حاشیه خلیج فارس ممکن است با کاهش سرعت اینترنت، اختلال در برخی خدمات مالی و مشکلات ارتباطی مراکز داده مواجه شوند.
ایران چگونه می‌تواند از کابل‌های اینترنت زیردریایی به‌عنوان اهرم فشار استفاده کند؟
تهدید کابل‌های اینترنتی در تنگه هرمز در ماه‌های اخیر به بخشی از ادبیات فشار و بازدارندگی ایران در برابر آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن تبدیل شده است.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی حتی دامنه تهدید را از کابل‌های زیردریایی فراتر برد و مراکز داده و تأسیسات هوش مصنوعی مرتبط با آمریکا را نیز مطرح کرد. رضایی هشدار داد که در صورت آغاز مجدد جنگ، این زیرساخت‌ها نیز ممکن است هدف قرار گیرند. او در توضیح منطق این رویکرد گفت: نمی‌توان پذیرفت که شریان‌های اقتصادی ایران هدف حمله قرار بگیرند، اما معماری اقتصادی‌ای که امکان این حملات را فراهم می‌کند، دست‌نخورده و مصون باقی بماند.
سردار یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه نیز در گفت‌و‌گو با شبکه تلویزیونی العالم هشدار داد که اگر زیرساخت‌های ایران هدف حمله قرار بگیرند، دارایی‌های آمریکا و متحدانش نیز ممکن است هدف حملات تلافی‌جویانه قرار گیرند. جوانی به‌طور مشخص به هفت کابل مهم اینترنتی در زیر آب‌های تنگه هرمز اشاره کرد که به گفته او می‌توانند در صورت حمله به زیرساخت‌های ایران هدف قرار گیرند.
به گزارش اقتصادآنلاین، همان‌طور که وابستگی جهان به نفت، کنترل تنگه هرمز را به اهرمی برای فشار بر بازار انرژی تبدیل کرده، وابستگی اقتصاد مدرن به جریان داده نیز می‌تواند زیرساخت‌های ارتباطی این منطقه را به ابزار جدیدی برای اعمال فشار تبدیل کند؛ با این تفاوت که شوک نفتی ابتدا در قیمت انرژی و هزینه حمل‌ونقل نمایان می‌شود، اما اختلال در کابل‌های اینترنتی می‌تواند مستقیماً به ارتباطات مالی، خدمات دیجیتال و فعالیت روزمره کسب‌وکار‌ها ضربه بزند.