پایگاه خبری عصر همگرایی: گروه اقتصاد، با افزایش هزینه‌های زندگی و رشد قیمت کالاهای اساسی، نحوه پرداخت یارانه نقدی و شناسایی خانوارهای مشمول حمایت‌های معیشتی به یکی از موضوعات مهم اقتصادی تبدیل شده است. همزمان نزدیک شدن به واریز یارانه نقدی مهرماه، دولت در حال اجرای سازوکار جدیدی برای بررسی وضعیت اقتصادی خانوارها و بازنگری در شیوه دهک‌بندی است؛ تغییری که می‌تواند بر وضعیت دریافت یارانه و کالابرگ الکترونیکی برخی خانوارها تأثیر بگذارد. در ادامه، جزئیات واریز یارانه مهرماه، مبلغ پرداختی و ضوابط جدید شناسایی خانوارها را می‌خوانید.
زمان واریز یارانه نقدی دهک‌های اول تا سوم مهر ۱۴۰۵
براساس اعلام سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، یارانه نقدی مرحله ۱۸۸ مربوط به مهرماه ۱۴۰۵ امروز ۲۵ مهر ماه از طریق ۲۸ بانک عامل به حساب سرپرستان خانوارهای دهک‌های اول تا سوم واریز خواهد شد.
مبلغ یارانه نقدی دهک‌های اول تا سوم چقدر است؟
مبلغ یارانه نقدی خانوارهای دهک‌های اول تا سوم براساس تعداد اعضای خانوار محاسبه می‌شود. میزان پرداختی به ازای هر نفر ۴۰۰ هزار تومان است و مجموع دریافتی خانوار با افزایش تعداد اعضا بیشتر می‌شود.
مبلغ یارانه نقدی مهرماه برای خانوارهای مشمول به شرح زیر است:
خانوار یک‌نفره: ۴۰۰ هزار تومان
خانوار دونفره: ۸۰۰ هزار تومان
خانوار سه‌نفره: یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان
خانوار چهارنفره: یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان
خانوار پنج‌نفره: ۲ میلیون تومان.
زمان واریز یارانه نقدی دهک‌های چهارم تا نهم مهر ۱۴۰۵
براساس اعلام سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، یارانه نقدی مرحله ۱۸۸ مربوط به مهرماه ۱۴۰۵ امروز ۳۰ مهر ماه از طریق ۲۸ بانک عامل به حساب سرپرستان خانوارهای دهک‌های چهارم تا نهم واریز خواهد شد.
مبلغ یارانه نقدی دهک‌های چهارم تا نهم چقدر است؟
مبلغ یارانه نقدی خانوارهای دهک‌های چهارم تا نهم براساس تعداد اعضای خانوار محاسبه می‌شود. میزان پرداختی به ازای هر نفر ۳۰۰ هزار تومان است و مجموع دریافتی خانوار با افزایش تعداد اعضا بیشتر می‌شود.
مبلغ یارانه نقدی مهرماه برای خانوارهای مشمول به شرح زیر است:
خانوار یک‌نفره: ۳۰۰ هزار تومان
خانوار دونفره: ۶۰۰ هزار تومان
خانوار سه‌نفره: ۹۰۰ هزار تومان
خانوار چهارنفره: یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان
خانوارهای پنج نفره : یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان
گام جدید دولت برای هدفمندسازی یارانه‌ها
همزمان با ادامه پرداخت یارانه نقدی، دولت در حال اجرای طرح به‌روزرسانی اطلاعات اقتصادی خانوارهاست؛ طرحی که هدف آن افزایش دقت در شناسایی وضعیت مالی خانوارها و تخصیص حمایت‌های معیشتی به افراد واجد شرایط عنوان شده است.
در این سازوکار، اطلاعات اقتصادی افراد از دستگاه‌های مختلف جمع‌آوری و در یک پایگاه اطلاعاتی تجمیع می‌شود تا وضعیت خانوارها با توجه به شاخص‌هایی مانند درآمد، دارایی، املاک، خودرو و برخی اطلاعات مالی بررسی شود. بر این اساس، تصمیم‌گیری درباره برخورداری از حمایت‌های دولتی قرار است با اتکا به اطلاعات جامع‌تری انجام شود.
این تغییر در شرایطی دنبال می‌شود که شیوه شناسایی مشمولان یارانه و کالابرگ، به‌ویژه نحوه تشخیص خانوارهای برخوردار و نیازمند، از موضوعات مهم سیاست‌های حمایتی دولت است. تجمیع اطلاعات اقتصادی می‌تواند به شناسایی دقیق‌تر وضعیت مالی خانوارها کمک کند؛ با این حال، نتیجه اجرای این طرح به صحت اطلاعات ثبت‌شده، به‌روزرسانی منظم داده‌ها و امکان اصلاح خطاهای احتمالی بستگی دارد.
دهک‌بندی جدید یارانه‌ها چگونه انجام می‌شود؟
هیئت وزیران شیوه‌نامه شناسایی و گروه‌بندی اقتصادی خانوارها را تصویب کرده است. بر اساس این شیوه‌نامه، خانوارهای کشور در سه گروه با وسع اقتصادی بالا، متوسط و پایین قرار می‌گیرند. شناسایی خانوارهای دارای وسع اقتصادی متوسط و پایین بر عهده وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است و تشخیص خانوارهای برخوردار از وسع اقتصادی بالا با همکاری دستگاه‌های مسئول و براساس اطلاعات اقتصادی انجام می‌شود.
در روش جدید، برخورداری اقتصادی خانوارها تنها با یک شاخص سنجیده نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از معیارهای مرتبط با دارایی، مصرف و وضعیت مالی مورد بررسی قرار می‌گیرد. مهم‌ترین شاخص‌های پیش‌بینی‌شده در این شیوه‌نامه عبارت‌اند از:
۱. ارزش املاک و مستغلات: ارزش روز هر قطعه زمین با کاربری مسکونی، در صورتی که براساس آخرین ارزش معاملاتی موضوع قانون مالیات‌های مستقیم بیش از ۵۰ میلیارد تومان باشد، یکی از معیارهای شناسایی خانوارهای برخوردار است. برای زمین‌های فاقد کاربری و زمین‌های دارای کاربری غیرمسکونی، آستانه بیش از ۷۵ میلیارد تومان در نظر گرفته شده است. همچنین ارزش هر واحد مسکونی بیش از ۷۵ میلیارد تومان از دیگر شاخص‌های این گروه‌بندی محسوب می‌شود.
۲. ارزش خودروها: مجموع ارزش خودروهای سواری و وانت‌های دوکابین دارای شماره انتظامی شخصی، در صورتی که از ۷۵ میلیارد تومان بیشتر باشد، در ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوار مورد توجه قرار می‌گیرد.
۳. میزان مصرف انرژی: خانوارهایی که در میان پنج درصد خانوارهای دارای بیشترین میزان مصرف انرژی قرار دارند، با استفاده از اطلاعات وزارت نفت و وزارت نیرو شناسایی می‌شوند.
۴. دارایی در بازار سرمایه: قرارگرفتن در میان پنج درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش سبد سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه، یکی دیگر از معیارهای برخورداری اقتصادی بالاست.
۵.مانده تسهیلات بانکی: خانوارهایی که در میان دو و نیم درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش مانده تسهیلات قرار دارند، براساس تشخیص بانک مرکزی در این گروه طبقه‌بندی می‌شوند.
۶. کارت بازرگانی و اقامت طولانی‌مدت در خارج از کشور: داشتن کارت بازرگانی نیز یکی از معیارهای مستقل این شیوه‌نامه است. همچنین افرادی که براساس تشخیص فرماندهی کل انتظامی، بیش از ۱۸۲ روز در طول یک سال خارج از کشور حضور داشته باشند، مشمول معیار مربوط به اقامت طولانی‌مدت در خارج از کشور خواهند بود.
براساس این مصوبه، میزان اعتبار کالابرگ هر گروه اقتصادی نیز باید با پیشنهاد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و تصویب هیئت وزیران تعیین شود. بنابراین، تغییر شیوه شناسایی خانوارها به معنای اعلام خودکار مبلغ جدید کالابرگ برای همه گروه‌ها نیست و میزان اعتبار هر گروه تابع تصمیم‌های مربوط به اجرای طرح خواهد بود.
چرا دولت از روش قبلی دهک‌بندی فاصله گرفت؟
در روش پیشین، خانوارها براساس اطلاعات اقتصادی در دهک‌های مختلف قرار می‌گرفتند و جایگاه آن‌ها در مقایسه با سایر خانوارها تعیین می‌شد. با این حال، قرارگرفتن دو خانوار در یک دهک لزوماً به معنای برخورداری از وضعیت مالی مشابه نیست؛ زیرا ممکن است درآمد، میزان دارایی، مالکیت مسکن و خودرو یا سایر شاخص‌های اقتصادی آن‌ها تفاوت قابل‌توجهی داشته باشد.
در الگوی جدید، دولت قصد دارد با بررسی همزمان اطلاعات اقتصادی و دارایی‌های خانوارها، ارزیابی دقیق‌تری از توان مالی آن‌ها به دست آورد. در این چارچوب، شاخص‌هایی مانند ارزش املاک، خودرو، سرمایه‌گذاری، تسهیلات بانکی و میزان مصرف انرژی در کنار یکدیگر بررسی می‌شوند تا شناسایی خانوارهای برخوردار و نیازمند براساس اطلاعات گسترده‌تری انجام شود.
هدف از این تغییر، افزایش دقت در تخصیص منابع حمایتی و کاهش احتمال پرداخت حمایت‌های معیشتی به خانوارهای غیرمشمول عنوان شده است. با این حال، میزان موفقیت شیوه جدید به کیفیت اطلاعات دریافتی از دستگاه‌ها، نحوه به‌روزرسانی آن‌ها و دقت در ارزیابی وضعیت واقعی خانوارها بستگی دارد.
از سوی دیگر، پیش‌بینی امکان خوداظهاری و اعتراض به اطلاعات ثبت‌شده نیز اهمیت دارد؛ زیرا در صورت وجود مغایرت در داده‌های اقتصادی، خانوارها باید بتوانند اطلاعات خود را اصلاح کنند و درخواست بررسی مجدد وضعیت اقتصادی‌شان را به ثبت برسانند.
امکان اعتراض به دهک‌بندی جدید وجود دارد؟
بر اساس شیوه‌نامه مصوب، خانوارهایی که اطلاعات ثبت‌شده درباره وضعیت اقتصادی خود را نادرست می‌دانند، می‌توانند از طریق کارپوشه اقتصادی ایرانیان به اطلاعات مربوط اعتراض کنند. این سازوکار برای بررسی مغایرت‌های احتمالی در اطلاعات مالی و دارایی خانوارها در نظر گرفته شده است.
اگر اعتراض به صحت اطلاعات ارائه‌شده از سوی دستگاه‌های مسئول مربوط باشد، موضوع برای بررسی و اصلاح به مرجع ارائه‌دهنده اطلاعات ارجاع می‌شود. دستگاه یا مرجع مربوط نیز موظف است نتیجه بررسی و اصلاح اطلاعات را در مهلت مقرر و حداکثر ظرف یک ماه اعلام کند.
همچنین سازمان امور مالیاتی کشور موظف شده است امکان تکمیل و اصلاح اطلاعات اقتصادی را از طریق خوداظهاری افراد فراهم کند. به این ترتیب، سرپرستان خانوار می‌توانند در صورت مشاهده اطلاعات ناقص یا نادرست، برای اصلاح آن اقدام کنند.
درخواست تغییر گروه اقتصادی خانوار نیز ضوابط مشخصی دارد. بر اساس ماده ۸ شیوه‌نامه، سرپرست خانوار باید درخواست خود را در کارپوشه اقتصادی ایرانیان ثبت کند و تاریخ آخرین به‌روزرسانی اطلاعات کارپوشه نباید بیش از یک ماه با تاریخ ثبت درخواست فاصله داشته باشد.
در ادامه این فرایند، اطلاعات خانوار مجدداً استعلام می‌شود و برای خانوارهایی که متقاضی انتقال به گروه دارای وسع اقتصادی پایین‌تر هستند، بررسی‌های میدانی و همکاری با نهادهای حمایتی و دستگاه‌های تعیین‌شده نیز پیش‌بینی شده است. پس از بررسی اطلاعات و انجام مراحل لازم، نتیجه نهایی از طریق کارپوشه اقتصادی به سرپرست خانوار اطلاع داده می‌شود.
نکته مهم اینکه درخواست تغییر وضعیت اقتصادی هر خانوار، مطابق تبصره ماده ۸، فقط یک‌بار در سال امکان‌پذیر است. همچنین طبق مصوبه، خودداری از ارائه اطلاعات صحیح و کامل یا تأیید نادرستی اطلاعات ارائه‌شده می‌تواند بر برخورداری از حمایت‌های بعدی، از جمله کالابرگ، اثر بگذارد و پرداخت آن را مطابق ضوابط قانونی با توقف مواجه کند.
اطلاعات خانوارها هر چند وقت یک‌بار به‌روزرسانی خواهد شد؟
بر اساس جدول ماده ۳ شیوه‌نامه، اطلاعات اقتصادی خانوارها با دوره‌های زمانی متفاوت از دستگاه‌های مسئول دریافت و بررسی می‌شود. این تفاوت به نوع اطلاعات و مرجع ارائه‌دهنده آن بستگی دارد و همه داده‌ها با یک فاصله زمانی یکسان به‌روزرسانی نخواهند شد.
مهم‌ترین دوره‌های پیش‌بینی‌شده برای دریافت و بررسی اطلاعات اقتصادی عبارت‌اند از:
گردش حساب اشخاص حقیقی: ارسال اطلاعات از سوی بانک مرکزی به‌صورت سالانه و بررسی گردش حساب در بازه زمانی ۲۴ ماه گذشته.
مانده تسهیلات بانکی: ارسال اطلاعات به‌صورت ماهانه.
املاک و خودروهای مشمول معیارهای تعیین‌شده: ارائه اطلاعات به‌صورت سالانه و مطابق قوانین مربوط.
مصرف برق و گاز: ارسال اطلاعات به‌صورت فصلی و بررسی داده‌ها در دوره سالانه.
سبد سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه: ارسال اطلاعات به‌صورت فصلی و بررسی سالانه.
میانگین ارزش رمزارزها و اطلاعات سکوهای خریدوفروش و فروش طلا: دریافت اطلاعات به‌صورت ماهانه و بررسی آن‌ها در دوره سالانه.
این زمان‌بندی نشان می‌دهد که ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها قرار است با استفاده از داده‌های متنوع و در دوره‌های زمانی مشخص انجام شود. در نتیجه، تغییر در اطلاعات درآمدی یا دارایی خانوارها ممکن است در فرایندهای بعدی بررسی وضعیت اقتصادی آن‌ها اثرگذار باشد.
در مجموع، با ادامه اجرای شیوه‌نامه جدید، نحوه شناسایی مشمولان یارانه و کالابرگ بر پایه مجموعه گسترده‌تری از اطلاعات اقتصادی انجام خواهد شد. با این حال، برخورداری یا عدم برخورداری هر خانوار از حمایت‌های معیشتی به نتیجه بررسی اطلاعات، ضوابط اجرایی و تصمیم‌های مربوط به گروه‌بندی اقتصادی بستگی دارد.